© 2018 Sosyaledebiyat.com

  • SE Facebook
  • SE Twitter
  • SE Instagram
  • SE - Youtube

TÜRK MİTOLOJİSİ

En son güncellendiği tarih: 30 May 2019


Türk mitolojisine insanlar genellikle eski çağlarda inanmış veya inanmaya devam etmişlerdir.


Tarihte Türk kavramı orta Asya'ya dayandığı için Türk mitolojileri o bölgelerden çıkmıştır.

Türk mitolojisi bazı mitolojiler ile bağdaşmaktadır. Bunlar; Tatar ve Altay mitolojisidir.

Araştırmalarıma göre Türk mitolojisindeki başlıca karakterler;


Suyun Koruyucusu Su İyesi : Suv iyesi , Eğesi , Ezi , Issı gibi birçok isimle anılır.

Türk, Tatar ve Altay mitolojisinde suyun koruyucusudur. Bazı inanışlarda denizkızı, su sunası olarak bilinen yarı balık yarı kadın varlıklardır. Birçoğumuzun bildiği dünya klasiklerine girmiş hatta bunun üzerine çok hasılat yapmış ve kapalı gişe oynamış filmleri yapılan Yunan mitolojisindeki Poseidon'dur.


Rivayete göre; her su kaynağının bir iyesi bulunurmuş. Açık renk kıyafet giyerlermiş ve suyun derinliklerinde, kayalıkların arasındaki saraylarda yaşarlarmış. Aynı zamanda saçsız, sakalsız, kaşsız ve cisimsiz varlıklarmış. Su iyelerinin hareketlerini anlamak imkânsızmış. Çünkü suyu bir anda dalgalandırıp barajları yıkarlar ve insanların boğulmasına neden olurlarmış Kuş ve yılan kılığına girdiği söylenir.

İyilik Tanrısı Ülgen : Ülken , Ulgan gibi farklı isimlerle de anılır.

Türk mitolojisinde yani tengricilik döneminde iyilik tanrısı kabul edilir. Tek tanrı inancına göre gök Tanrı’nın oğludur ve Gökyüzünün tanrısı kabul edilir.

Yaratıcı Tanrı Kayra Han : Kayır Han, Kayrakan gibi isimlerle anılır.

Türk ve Altay mitolojisinde yaratıcı ve baş tanrı kabul edilir. İnanışa göre babasının Gök tanrı olduğu bilinir.Göğün 17.katında yaşadığı ve diğer bütün tanrıları yarattığı söylenir.

Kayra Han Mısır Mitolojisindeki Ra'dır.


Rivayete göre; yeryüzünü yaratıp, dokuz dallı bir ağaç dikmiştir. Bu ağacın yer ile göğü birbirine bağlayan '' Ulu Kayın '' (yaşam ağacı) olduğu bilinir. İnsanların atası olan dokuz kişide bu ağacın dallarında türeyerek, dokuz boy ortaya çıkar. Kışları yeryüzünde, yazları gökyüzünde olduğu söylenir.


Yeraltının Kötü Tanrısı Erlik Han: Kayra han tarafından cezalandırılmış ve yeraltının tanrısı olarak görevlendirilmiştir. Gök tanrının diğer oğludur. Erlik Han kötülük yapan tanrı ruhu olarak tanımlanır.


Erlik Han Yunan mitolojisindeki Hades'tir.Rivayete göre; hayat ağacının dallarında türeyen halkın biri için Erlik, “bu halk benim olsun” der. Kayra Han da “git kendi halkını bul” der. Daha sonra Erlik, ağacın doğuya bakan 5 dalından istifade etmesine izin verilen halkı, diğer yasaklı dört dala geçirmek için baştan çıkartır.

Erkek Törüngey ile kadın Eje, Erlik’in “bu dört dal aslında size yasak değil, meyveleri de pek tatlı, dilediğiniz kadar yiyin,” lafına kanar.


Erlik, ağacı bekleyen yılan uyurken ağzına girerek ağaca çıkar. Eje’ye müsaade ettiğini söyleyerek meyve sunar, Törüngey’in de ağzına sürer.

Tanrı, bu durumu fark eder ve Erlik’i cezalandırır. Eje’ye “sen benim sözümü tutmadın, bundan sonra gebe kalasın ve doğum sancısı çekesin” der.

Törüngey’e ise “sen benim sözümü tutmadın, 9 kızın 9 oğlun olacak ve hepsinden sen sorumlu olacaksın, insan neslini sen çoğaltacaksın,” der.

Yılana, “sen benim sözümü tutmadın, bundan böyle şeytan diye bilinesin, herkes seni ezmeye öldürmeye çalışsın,” der. Sonra da Eje, Yörüngey ve yılanı, hanesinden kovar ve dünyaya gönderir. Kısaca Âdem ile Havva hikâyesinin, Türk mitolojisindeki benzeridir.


Dünya üzerinde farklı bölgelerde farklı kültürlerde insanlar yaşamaktadır. Yine bu bölgelerden ve kültürlerden oluşan ya da dini inanışlarından türeyen

çok sayıda mitoloji vardır. Bu mitolojilerin bazıları birbirine bağdaşırken bazıları birbirinden oldukça farklıdır. Günümüzde en çok bilinen bizim toprak

komşumuz olan Yunanistan'ın eski tarihinden gelen Yunan mitolojisidir. Türkiye’de film sektörünün gelişmesini beklerken hala, bugün baktığımızda Amerika bu sektörde

hatırı sayılır ilerleme kaydetmiştir. Sadece film sektörü ile kalmayıp mitolojik karakterleri çizgi romanlara uyarlayıp bunlardan da yine güzel gelir elde etmiştir.

Her şeyden önce ben onlara bu mitolojik karakterleri çizgi roman ve film olarak bizlere aktardıkları için teşekkür etmek istiyorum. Yapılan filmlere emek verdikleri

gibi, emeklerine saygı gösteren bir toplum var. Emeğe saygısı olan toplum her zaman bir adım öndedir benim gözümde.


İşin açıkçası daha araştırıldığında kitaplara, çağımızın teknolojisi olan İnternet’e veya başka kaynaklara bakıldığında bu ve bunun gibi birçok mitolojik kahramana, efsaneleşmiş karakterlere ve inanıştan inanışa değişen varlıklara rastlayabiliriz.

Bizim dünyanın diğer mitolojileri olan; İskandinav, yunan, mısır mitolojilerinden ne eksiğimiz var ki.


Bana kalırsa eksiğimizden çok fazlamız var. Çünkü baktığımızda inanışlarımız, tarihimiz ve süre gelen yapımızda bu görülüyor.Bu araştırmayı yaparken mitolojimizin aslında ne kadar çok masalsı, gizemli ve bir o kadar mükemmel olan bir tür olduğunu gördüm.

Şöyle geriye dönüp baktığımda eskiden beri süre gelen bir âdetimiz var, elimizde olan kültürümüzü, zenginliklerimizi değerlendirememek. Değerlendiremediğimiz gibi gün geçtikçe daha çok uzaklaşıyoruz kültürümüzden ve geçmişimizden.

Baktığımda şuana kadar Türkiye de yapılmamış ve yapılmayacağını düşündüğüm tek tür mitolojidir. Bizim toplum kültürümüzde genellikle aşk, romantik-komedi, komedi türü ön plana çıkmıştır. Bu konuda kendimizi geliştirmeye açık bireyler olmalıyız.

Çünkü bir gün biz başaramamış olursak bizden sonraki nesillere cesaret verip ışık tutmuş olacağız.

Ömer Hayyam'ın dediği gibi ' Tarih, kâinatın vicdanıdır. '


Editör: Kemal Albayrak