Fatih Sultan Mehmet’in Kapalıçarşı’nın inşaatına başladığı yıl olan 1461 Kapalıçarşı’nın kuruluş yılı olarak kabul görmüştür. Eski zenginlerin mücevher, kıymetli maden, kürk ve murassa silah gibi değerli eşyalarının yanı sıra devlet hazinesinin büyük kısmı da buralardaki kasalarda muhafaza edilirdi. Evliya Çelebi burayı muazzam güçlü bir kale gibi tanımlamıştı. Kapalıçarşı’nın çekirdeğini oluşturan iki bedestenden İç Bedesten, yani Cevahir Bedesteni müellifler arasında tartışmalı olmakla beraber büyük olasılıkla Bizans’tan kalma bir yapıdır. Yeni Bedesten ise 1461 yılında yaptırılmaya başlanan Kapalıçarşı’nın ikinci önemli yapısıdır ve Sandal Bedesteni olarak anılmaktadır. Burada bir yolu pamuk, bir yolu ipekten dokunan ve Sandal adı verilen kumaş satıldığı için Sandal Bedesteni ismi verilmiştir.


Prof. Dr. Önder Küçükerman’ın saptamalarına göre Topkapı Sarayı imparatorluğun beyni , Kapalıçarşı ise ekonominin kalbi olmuştur. 19. yüzyılın başında Haliç’in öbür yakasına Galata’ya bankalar ve bankerler yerleşmeye başlayınca imparatorluk ekonomisinin kalbi de orada atmaya başladı. Meşrutiyet Dönemi’ne kadar lonca sisteminin işlerliğini koruduğu Kapalıçarşı’da her türlü meslek usta-çırak ilişkisi ile operatif olarak öğrenilir ve yürütülürdü. Meşrutiyet’ten sonra , değişen koşullar nedeniyle lonca sistemi bozuldu ve ticaret zamanın koşullarına göre yapılanmaya başladı. Bedesten ve Çarşı, 4. Mehmet zamanındaki 20 Kasım 1651 Tarihli yangından başlayarak 26 Kasım 1954 Tarihindeki yangına kadar 20’yi aşkın deprem ve yangın felaketine maruz kalmış, 1894 depreminden sonra yapılan tadilatlarla bugünkü halini almıştır. Evliya Çelebi’nin Seyahatname’deki anlatımına göre 17. yüzyılın ortalarında Kapalıçarşı’da 4399 dükkan, 2195 oda, 497 tane dolap denilen küçük dükkan, iki lokanta, on iki hazine dairesi, bir cami, on mescit, bir hamam, 19 çeşme, sekiz tulumbalı kuy , 24 han, bir mektep ve bir türbe vardı. Bugün dükkan ve han sayısının o zamandan daha az oluşunun sebebi daha önce Çarşı içinde bulunan Sarnıçlı Han, Paçavracı Han, Alipaşa Cami Han, Yolgeçen Han, Tığcılar Sokak, Örücüler Sokak ve Çadırcılar Caddesi gibi bazı han ve sokakların 1894 depreminden sonra başlayan ve 1898 yılında biten tadilat esnasında Çarşı’nın dışında bırakılmış olmasıdır. Kapalıçarşı İmparatorluk Devri’nde, ülkedeki diğer kapalı çarşılardan ayrılması için, bugünkü Grandbazaar ifadesi gibi Çarşu-ı Kebir, yani Büyük Çarşı olarak anılırdı.

Kapalıçarşı’nın cadde ve sokakları o zaman aynı işi yapan insanların toplandığı yerler olduğu için Kalpakçılar, Kuyumcular, Aynacılar, Fesçiler, Yağlıkçılar gibi iş kollarına göre isim almıştır. Kapalıçarşı her devirde yabancı seyyahların kitaplarında ve yabancı ressamların tablolarında bir masal dünyası gibi yaşatılmıştır.

Şairimiz Orhan Veli Kanık da ;

“Kapalıçarşı deyip te geçme

Kapalıçarşı, Kapalı kutu"

Dizeleriyle biten şiirinde Kapalıçarşı’yı ve gizlediği hazineleri anlatmıştır. Dünyanın en eski bankası, en büyük ve en eski alışveriş merkezi, en gizemli ve görkemli yerlerinden biri, belki de sekizinci harikası olan Kapalıçarşı; yerli yapımlar kadar yabancı yapımlara da mekan olmuştur.

Kapalıçarşı'yı mekan olarak kullanan yabancı filmlerden birkaçı:

*Beş Parmak / Five Fingers (1952):  Joseph L. Mankiewicz tarafından yönetilen Amerikan casus filmi. Michael Wilson'ın senaryosu, Ankara'daki Alman Büyükelçiliği'nde Nazi ticari ataşesi Ludwig Carl Moyzisch'in Operasyonu Cicero kitabına dayanıyordu. Baş rolde James Mason oynuyor. Ankara ve İstanbul'da çekilen filmde Kapalıçarşı'da takip sahneleri var. IMDb 7,7

*Rusya'dan Sevgilerle / From Russia With Love (1963): Terence Young'ın yönettiği;  Sean Connery, Daniela Bianchi, Pedro Armendariz'in rol aldığı Bond filmi. Bir bölüm çekimleri İstanbul’da yapılan, bir kısım karakterleri Türk olan bu ilginç Bond filmi, Kapalıçarşı dışında dönemin ünlü treni olan Orient Express’ini de mekan olarak kullanıyor. IMDb 7,4

*Topkapı (1964): ABD yapımı macera filmi. Jules Dassin'in yönettiği filmde; Peter Ustinov, Danyal Topatan, Senih Orkan, Jess Hahn, Robert Morley gibi isimler yer almakta. Birçok adaylığı olan film, En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu Oscar'ı ve David di Donatello Altın Plaket Ödülü kazandı. IMDb 7

*Altın Yumruk İstanbul'da / The Accidental Spy (2001): Teddy Chan'ın yönettiği, Jackie Chan'in başrolünde oynadığı ve İstanbul'da çekilmiş bir Hong Kong yapımı dövüş sanatları aksiyon filmidir. Altın Yumruk İstanbul’da filmi ile bu defa Jackie Chan’i Türkiye’deki binalarda atlayıp zıplarken gördük. Jackie Chan’in hamamda peştamal ile keselenmesi ve Kapalı Çarşı’da koşarken giyinme sahnesi epey bir güldürdü. Film, 21. Hong Kong Film Ödülleri (2002) nden En İyi Aksiyon Koreografisi ve En İyi Film Kurgu dallarında ödül kazandı. IMDb 4,6

*Uluslararası / The International (2009): Tom Tykwer tarafından yönetilen gerilim filmi. Clive Owen, Naomi Watts, Armin Mueller-Stahl gibi isimlerin rol aldığı film Haluk Bilginer'i de misafir ediyor. Filmin çekimlerinde ellerinde silahlarla koşturan insanlara tepkisiz kalan Türk halkı Clive Owens’ı oldukça şaşırtmıştı. Her gün Kapalı Çarşı’da farklı bir film seti gören esnaf için ise bu durum oldukça olağan… IMDb 6,5

*Skyfall (2012): Sam Mendes'in yönettiği bu filmde Daniel Craig James Bond karakteri olarak üçüncü performansını sergiliyor. Skyfall ile James Bond’u Kapalı Çarşı’da bir motor üzerinde görüyorsunuz. Bondlar İstanbul'u seviyor. IMDb 7,7

*Operasyon: Argo / Argo (2012): ABD yapımı, yönetmenliğini Ben Affleck'in yaptığı dramatik gerilim filmidir. Filmde Affleck dışında Bryan Cranston, Alan Arkin, John Goodman gibi isimler yer almakta. Argo, 85. Akademi Ödülleri'nde En İyi Kurgu, En İyi Uyarlama Senaryo ve En iyi Film ödüllerini kazanmıştır. Argo filminde İran olarak gösterilen yerlerin çekimleri İstanbul’un çeşitli semtlerinde gerçekleştirildi. Bu çekimlerde Kapalıçarşı, Fatih, Kabataş, Sirkeci, Eminönü ve Karaköy yer aldı. IMDb 7,7  

*Cehennem / Inferno (2016):  Ron Howard 'ın yönettiği ve David Koepp tarafından Dan Brown'un 2013'te kaleme aldığı aynı adlı romanından uyarlanan Amerikan gerilim filmidir. Türkiye, Inferno filminin İstanbul çekimleri için Tom Hanks, Audrey Tautou ve Jean Reno gibi ünlü ismi ağırladı. Inferno sayesinde Kapalıçarşı, Beyazıt Meydanı, Ayasofya Müzesi ve Sultanahmet Meydanı’na ilgi de oldukça arttı. IMDb 6,2

Hazırlayanlar: Melda Meriç- Özgün Onat


© 2018 Sosyaledebiyat.com

  • SE Facebook
  • SE Twitter
  • SE Instagram
  • SE - Youtube