EN GÜZEL KÜTÜPHANE HANGİSİ?

En son güncellendiği tarih: May 6


Kütüphaneler Haftası dolayısıyla kütüphanelere bir göz atalım dedik. Kütüphaneler insanların yararlanması için tüm yazılı, basılı, görsel yayınların toplandığı ve belirli bir düzen içerisinde sunulduğu yerlerdir. 1948 yılında “Türk Kütüphaneciler Derneği” kuruldu. Bu derneğin öncülüğünde Türkiye’de 1964 yılından beri Mart ayının son Pazartesi günü ile başlayan hafta Kütüphanecilik Haftası ya da diğer adıyla Kütüphaneler Haftası olarak kutlanır. Kütüphaneler Haftasının amacı, öğrencilerde okuma alışkanlığını ve zevkini geliştirmek, kitap sevgisini artırmak, okuyucuların kitaplardan daha çok faydalanmalarını sağlamak, kütüphanelerde uyulması gereken kuralları öğretmek ve halkı kütüphanelerin gelişmesi için bilinçlendirmektir. Bu yılda 25 Mart – 31 Mart Kütüphaneler Haftası olarak kutlanıyor.


Kütüphaneler eski çağlardan beri insanlığın hizmetindedir. Eldeki bilgilere göre ilk kütüphane, Asurlular zamanında kurulmuştur.  Asur, Babil ve Hitit medeniyetlerinden günümüze ulaşan ve yazı yazmak için kullanılan kil tabletler çok eski devirlerdeki kitap ve kütüphanecilikle ilgili bilgi vermektedir. Kütüphaneyle ilgili olarak yapılan araştırmalar ve kazılarda elde edilen bilgiler M.Ö. 2400 yıllarına kadar uzanmaktadır. Asur Devleti Hükümdarı Asurbanipal tarafından M.Ö. 625 yılında kurulan Ninova Kütüphanesi bilinen en eski kütüphanedir. Abbasiler döneminde Bağdat'ta "Beytü'l-Hikme" adında Dünyanın en büyük kütüphanesi kuruldu. İçerisinde 1.000.000 'dan fazla kitap mevcuttur. Osmanlılar döneminde ilk kütüphane Osman Bey zamanında İznik'te, ikincisi ise Edirne'de Lala Şahin Paşa tarafından kuruldu. Topkapı Sarayı bünyesinde kurulan [Saray Kütüphanesi], Ayasofya, Süleymaniye, Şehzadebaşı ve Bayezid kütüphaneleri zenginleştirilerek zamanımıza kadar gelmişlerdir. Cumhuriyet döneminde 1924'te çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile vakıf kütüphanelerindeki koleksiyonlar, 1927'de çıkan kanunla tekke ve zaviyelerde bulunan eserler Milli Eğitim Bakanlığına bağlı kütüphanelere devredildi.


Kitaplar dijitalleşip cebimizdeki akıllı telefonlara kadar girdi ama milyonlarca insan kağıdın, mürekkebin kokusunu hissettiği matbaalarda basılan kitaplardan vazgeçmiyor. Milyonlarca okur kütüphanelere koşup kitaplarla buluşmaya devam ediyor. Dünyanın en büyük kütüphaneleri dijital kitaplara karşı dimdik ayakta duruyor. Dünyanın en büyük kütüphaneleri ve haklarında ilginç bilgiler:


1-BRİTANYA KÜTÜPHANESİ: İngiltere'de bulunan ve yaklaşık 400 yıl önce kurulan Britanya Kütüphanesi koleksiyonunda 170 milyon kitap barındırıyor. Bünyesine her yıl 3 milyon kitap eklenmeye devam eden kütüphanenin yıllık ziyaretçi sayısı 1,70 milyon civarında. Britanya Kütüphanesi dünya birinciliğini elinde bulunduruyor.


2-AMERİKAN KONGRE KÜTÜPHANESİ: Amerikan Kongre Kütüphanesinde 470 farklı dilde toplam 160 milyon kitap bulunuyor. 4 bin kişilik ekibin çalıştığı kütüphanenin yıllık ziyaretçi sayısı 1,75 milyon.




3-RUSYA DEVLET KÜTÜPHANESİ: Moskova'da bulunan kütüphanede 17,5 milyonu aşkın kitap bulunuyor. Ayrıca kütüphanede 43 milyonun üzerinde kayıt yer alıyor. Bunların 13 milyonu dergi, 350 bini ses kaydı, 150 bini ise kopya eserden oluşuyor. 247 farklı dilden oluşan yabancı kitaplar kütüphanenin yüzde 29'luk bölümünü oluşturuyor. Kütüphaneyi yıllık 1,17 milyon kişi ziyaret ediyor.


4-JAPONYA ULUSAL DIET KÜTÜPHANESİ: 1948 yılında kurulan Japonya Ulusal Diet Kütüphanesi yaklaşık 35 milyon kitabı bünyesinde bulunduruyor. Kütüphane yıllık ortalama 654 milyon ziyaretçiyi ağırlıyor. Bünyesinde Japonya başta olmak üzere diğer birçok ülkeye ait 440 bin jeolojik, topografik, hidrolik harita ve tablolardan oluşan bir koleksiyon bulunuyor. Kütüphane bu özelliği ile Japon tarihine ışık tutmakla birlikte diğer ülkelere de kaynaklık ediyor.


5-ÇİN MİLLİ KÜTÜPHANESİ: Çin Milli Kütüphanesi 24 Nisan 1909 tarihinde açıldı. 140 bin metrekarelik alan üzerine kurulan kütüphane tasarım noktasında diğerlerinden biraz ayrılıyor. Ziyaretçilerinin bütün kütüphaneyi boydan boya görebilmeleri için geometrik olarak inşa edilmiş. Kütüphane bünyesinde 29 milyonu aşkın kitap bulunduruyor. 5,2 milyon yıllık ziyaretçi ağına sahip kütüphanenin verileri dijital ortama da aktarılıyor. Toplam bin 323 terabaytı bulan dijital veri deposuna her yıl 100 terabaytlık veri ekleniyor. Kütüphanede bulunan en eski eser ise 3 bin yıl öncesine ait kaplumbağa kabuğuna yazılmış bir yazı ve tüm Çin halkı isterse dijital ortamdan bu yazıya dahi ulaşabiliyor.

Peki ya özel kütüphanelerin durumu ne? Kütüphaneler ve kitaplar zamana meydan okumakta, nesilden nesile aktarıla bilmekte ve yeni kuşaklara ilham verebilmektedir. İnternette özel kütüphaneleri araştırdığınızda karşınıza çıkan ilk isim, benimde hem kendisine hem kütüphanesine hayran olduğum kişi; Umberto Eco…



"Borges ve Etki Arzum" isimli makalesinde Umberto Eco "bir kişinin hali hazırda okuduğu kitapları sadece sakladığı" büyük kişisel bir kütüphanenin; asıl ve bilinmeyen işlevinin "ama öncelikle ileride okumayı istediğinde okuyacağı kitapları beklettiği bir yer" olduğunu söyler. Bu haliyle kütüphaneler; gerçek düşün insanları için, okunmuş kitapların saklandığı tozlu raflar olmaktan çok geleceğin anahtarlarını oluşturmaktadır. Okuma serüveni çocukluk yıllarına dayanan Umberto Eco 50 binden fazla kitabı olan, dev bir kütüphanenin sahibi. Umberto Eco, Milano'daki eski bir oteli satın alıp içerisini yeniden düzenledi ve kütüphane haline getirdi. Labirent şeklindeki bu bireysel kütüphanede ilk başlarda 30 bin kitap varken şimdi 50 bini aşkın eser bulunuyor. Eco, "Sekreterim kütüphanenin kataloğunu yapmak istediğinde, ben yapmamasını söyledim. Çünkü ilgi alanlarım sürekli değişiyor, dolayısıyla kitaplığım da. Dahası bir katalog olmadan da kitaplarımı akılda tutmak zorundayım. Sırf edebiyata ayırdığım 70 metrelik bir koridorum var. Her gün birkaç kez bu koridorlarda yürürüm. Bunu yaptığımda kendimi iyi hissederim. Kültür, Napolyon'un ne zaman öldüğünü bilmek değildir. Kültür bu bilgiyi iki dakikada nasıl bulacağını bilmektir. Günümüzde bu türden bilgileri İnternette zaman kaybetmeden bulabiliyorum. Ama internette gerçek anlamda bilgi sahibi olmuyorsunuz" diyor. Ayrıca çoğu zaman kütüphanesinde, evinden çok vakit geçiren Eco, okuma ve yazma yaptığı alanın sessiz olmasına çok önem verdiğini söylüyor. Kütüphanesinde özellikle Ortaçağ'dan kalma, nadir eserler ve Aydınlanma ile ilgili metinler var. Eco kütüphanelerin, sahipleri hakkında bilgi verdiğini de söylüyor.



Listede ikinci isi ise gene hayran olduğum, bana okuma alışkanlığı kazandıran "Polisiye edebiyatın kraliçesi" Agatha Christie. Agatha Christie'nin Güney Devon'da bulunan ve Greenway olarak anılan malikanesinin mütevazi kütüphanesi Christie'nin varislerinin vefatının ardından kamuya açılmıştır. Christie'nin sahip olduğu kitapların bir dökümü bulunamamıştır ama bu güzel sayfiye evi ve eşsiz kütüphane ziyarete açılmıştır. 2010 yılında Christie'in kişisel koleksiyonunun bir parçası olan 4.000'den fazla kitabın kayıt detaylarını, sadece kendi kitaplarını değil, aynı zamanda yakın ailesinin kitaplarının da kataloğu yapıldı. Bu koleksiyon, ailesinin okuma ve toplama tutkusunun yanı sıra, aile hakkında kişisel öyküleri de anlatıyor.

Türkiye’den ise az bilinen kütüphanelerden bahsetmek isterim. Mümkün olursa bu kütüphaneleri ziyaret edin, ben gezi listeme aldım.



1-Kadın Eserleri Kütüphanesi | Fener: 1990 yılında beş kadın, Jale Baysal, Aslı Davaz, Şirin Tekeli, Füsun Ertuğ Yaraş ve Füsun Akatlı tarafından kurulan Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi Vakfı, kadınların geçmişini iyi tanımak, bu bilgileri bugünün araştırmacılarına derli toplu bir şekilde sunmak ve bugünün yazılı belgelerini gelecek nesiller için saklamak amacını taşıyor. Kadın hareketi ve kadınlarla ilgili belgeleri toplama, koruma ve arşiv oluşturmayı 25 yılı aşkın süredir başaran kütüphane, Fener’deki tarihi bir binada yer alıyor. Koleksiyonda kitapların yanı sıra süreli yayınlar, tez ve makaleler, kadın sanatçı ve yazarlara ait biyografik dosyalar, gazete kupürleri, afiş ve benzeri efemera ve kadın örgütlenmelerine ait doküman ve belgeler de yer alıyor.


2-Vitali Hakko Kreatif Endüstriler Kütüphanesi | Nakkaştepe: Kültür ve sanata dair özel bir alana yoğunlaşan kütüphanelerden biri de Nakkaştepe’deki Vakko Moda Merkezinde yer alan Vitali Hakko Kreatif Endüstriler Kütüphanesi. Kütüphane, moda ve sanatı bir araya getirmeye değer veren bir marka olan Vakko’nun kurucusunun adını taşıyor. Koleksiyon, moda, mimari, resim, sinema, müzik, fotoğraf, heykel gibi kreatif endüstrilere dair sayısız kaynatan oluşuyor ve dünyanın önde gelen yayın evleriyle sürdürülen iş birlikleri sayesinde genişliyor.


3-Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müze Kütüphanesi | Gülhane: Gülhane’deki Alay Köşkü’nde yer alan Ahmet Hamdi Tanpınar Edebiyat Müzesi içinde 2011 yılında açılan kütüphanede 1000’i aşkını yazara ait 9000’i aşkın kitap bulunuyor. Koleksiyonda kent kitapları, Marmara Bölgesi yazarlarına ait kitaplar, kuram ve estetik kitapları, ödüllü Türkçe kitaplar, Nobel ödüllü kitaplar gibi bölgesel ve evrensel edebiyata odaklanan eserler yer alıyor. Kütüphanede ayrıca 33 yazara ait eşya ve belgeler sergileniyor, çeşitli edebiyat etkinlikleri de sürdürülüyor.


4-Özgen Berkol Doğan Bilim kurgu Kütüphanesi / İstanbul: Özgen Berkol Doğan Bilim kurgu Kütüphanesi 2007 yılında aramızdan ayrılan genç bilim insanı Özgen Berkol Doğan’ın anısını yaşatmak üzere, 2012 yılı Aralık ayında kurulmuş Türkiye’nin ilk ve tek bilim kurgu kütüphanesidir. Kütüphanenin amacı bilim kurgu, fantastik ve korku edebiyatı alanlarında Türkiye’de yayınlanmış eserlerin tümünü ve mümkün olduğunca diğer dillerdeki eserleri edinerek; bu eserlerle, bu eserlere ulaşmak isteyen okuyucuları buluşturmaktır.


5-SALT Araştırma | Galata: İstanbul’un en önemli sanat kurumlarından SALT Galata’nın bir mimari başyapıt niteliğindeki binasının giriş katında bulunan SALT Araştırma, sanat, sosyoloji, mimari, ekonomi ve iktisat konuları başta olmak üzere, hem bir sanat mabedi olan SALT Galata’nın hem de binanın önceki sakini olan Osmanlı Bankasının arşivlerinin yanı sıra bağışlanmış değerli koleksiyonlara ev sahipliği yapıyor. Fiziksel kitapların yanında geniş bir dijital arşive de sahip olan SALT Araştırmanın yalnızca üyelik sistemiyle erişilebilen Ferit F. Şahenk Salonu da geçtiğimiz yıl içerisinde kapılarını açtı.



© 2018 Sosyaledebiyat.com

  • SE Facebook
  • SE Twitter
  • SE Instagram
  • SE - Youtube