EDEBİYAT TAKVİMİ 21-27 OCAK


BUGÜN DOĞANLAR


Ethan Allen, Amerikalı çiftçi, işadamı, arsa spekülatörü, filozof, yazar, uzman teolog, Amerikan Devrim Savaşı vatansever ve politikacıydı. Felsefi öğretileri içeren bir eğitim aldı. 1760'lı yılların sonunda Yeşil Dağ Çocuklarının kuruluşuna katıldı. Amerikan Devrim Savaşı başladığı zaman, Allen ve Çocuklar inisiyatifi ele geçirdiler ve Mayıs 1775'te Fort Ticonderoga'yı ele geçirdiler. Eylül 1775'te, Allen Montreal yetkilileri tarafından yakalanmasına yol açan başarısız bir girişim başlattı. İlk olarak Kraliyet Donanması gemilerine hapsedildi, New York City'de tahliye edildi. Serbest bırakıldığında, Allen, 1777'de bağımsızlık ilan eden ve bölgedeki siyasi faaliyete devam eden Hibelere geri döndü. Allen, Vermont’un Kongre tarafından tanınması için yürüttüğü liderlik çabalarında aktif olarak yer aldı ve Vermont’un ayrı bir İngiliz eyaleti olma olasılığı konusunda İngilizlerle tartışmalı müzakerelere katıldı. Allen, 19. yüzyılda geniş çapta okunan savaştaki broşürlerinin yanı sıra Vermont'un oluşum politikalarıyla ilgili felsefi incelemeler ve belgeler yazdı. 1782'de Allen'ın kardeşi Heber, genç yaşta 38 yaşında öldü. Allen'ın karısı Mary, 1783 Haziran'ında öldü. Mary için bir şiir Bennington Gazetesinde yayımladı . 11 Şubat 1789'da Allen, evinde öldü. Burlington'daki Yeşil Dağ Mezarlığı'na gömüldü. Cenazeye Vermont hükümetinin saygınları ve halktan birçok kişi katıldı. Allen'ın ölümü ülke çapında manşetlere çıktı. Eserlerinden bazıları: Albay Ethan Allen'ın Esaretinin Bir Anlatısı (1779), Ethan Allen'ın Yakalanmasına İlişkin Anlatı (1849), Sebep; Elverişli Doğal Bir Din Sistemi (1854), Vermont Muhalefetinin New York Hükumetine Bağlanması (1779), Evrensel Varlığın Bütünlüğü Üzerine Bir Deneme…

Doğum tarihi: 21 Ocak 1738, Litchfield, Connecticut, ABD

Ölüm tarihi ve yeri: 12 Şubat 1789, Burlington, Vermont, ABD


Marie-Henri Beyle, daha çok mahlası Stendhal ile bilinen Fransız realist yazardır. Asıl adı Marie-Henri Beyle. "Stendhal" mahlasıyla tanınmıştır. Fransız edebiyatının en büyük realistlerin den sayılır. Romantizmin en güçlü olduğu dönemde yazmasına rağmen, açık, sağlam bir üslupla yazılmış eserlerinde psikolojik çözümlemelere geniş yer vererek gerçekçi anlayışı benimsemiştir. Stendhal'ın değeri ölümünden sonraki dönemlerde anlaşılmıştır. Gezi, anı, deneme, hikaye roman türünde eserleri vardır. Eserleri: Roman: Armance (1827) Kırmızı ve Siyah (1830) Parma Manastırı (1839) Lucien Leuwen (tamamlanmamış kitap, 1835'te yazıldı, 1894'te yayınlandı) Lamiel (tamamlanamamış kitap, 1839-1842 yıllarında yazıldı, 1889'da yayınlandı) Deneme: Aşk Üzerine (1822) Biyografi : Haydn, Mozart ve Metastasio'nun Hayatları (1815) Napolyon'un Hayatı (1817-1818) Rossini'nin Hayatı (1823) Otobiyografi : Henri Brulard'ın Hayatı (1890'da yayınlandı) Bir Bencilin Anıları (1892'de yayınlandı) Gezi: Roma, Napoli ve Floransa (1817) Roma'da Gezintiler (1829) Bir Turistin Anıları (1838)

Doğum tarihi: 23 Ocak 1783, Grenoble, Fransa

Ölüm tarihi ve yeri: 23 Mart 1842, Paris, Fransa


Christian Wolff, Alman rasyonalist filozof. Özgün bir düşünür olmayan Wolff, Leibniz felsefesinin yılmaz savunuculuğu ve felsefeye yönelik sistematik yaklaşımıyla ün kazanmıştır. Felsefenin varoluşu değil de, özü konu alması gerektiğini belirten Wolff, felsefedeki tüm kabul ve sonuçların Leibniz'in özdeşlik ve yeter neden ilkelerinden türetilebilir olduğunu iddia etmiştir. O, tıpkı Leibniz gibi, evrende yeter neden ilkesinin geçerli olduğunu savunmuş ve bunun, evrende her şeyin aklın egemenliği altında olduğu anlamına geldiğini düşünmüştür. Tümden gelim yöntemini dini doğruların kanıtlanmasını da kapsayacak şekilde genişleten Wolff, dini de çelişmezlik ilkesine bağlamış ve vahye dayanan dinin akla aykırı olan bilgileri kapsayamayacağını öne sürmüştür. Wolff'un akla ve inanca, özgürlük ve otoriteye aynı derecede değer veren dini ve ahlaki felsefesi, zaman zaman Kant'ın da saygısını kazanmıştır. Wolff, ontoloji kavramını felsefede ilk kullanan filozoftur. Wollf'un ontolojiden anladığı, Tanrı'nın, ruhun ve dünyanın varlığını ispat etmek isteyen ispatçı bir metafizikti. Aynı zamanda aydınlanma çağının da ünlü bir düşünürüdür. Kitaplarından bazıları: Cosmologia Generalis, Mathematisches Lexicon, Gesammelte Werke, Psychologia Rationalis, Preliminary Discourse On Philosophy in General…

Doğum tarihi: 24 Ocak 1679, Wrocław, Polonya

Ölüm tarihi ve yeri: 9 Nisan 1754, Saksonya-Anhalt, Almanya


Edith Wharton Amerikan yazar ve moda tasarımcısı. En fazla tanınan eseri "Masumiyet Çağı" adlı romanıdır ve 1921 yılında Pulitzer Ödülünü kazanmıştır. Özellikle House of Mirth (Keyif Evi) gibi, üyesi olduğu üst sınıfın yaşamını ve zamanın New York’unu anlatan romanlarıyla tanındı. Öykülerinde toplumsal eleştiri ve mizah duygusu belirgindir. 1911’den sonra yaşamını ağırlıklı olarak Fransa’da sürdürdü. I. Dünya Savaşı esnasında Paris'te Kızıl Haç örgütü için yaptığı yardım çalışmalarından ötürü, Fransız Légion d'honneur nişanıyla ödüllendirilmiştir. Paris'te iken Amerikalı ünlü gazeteci William Morton Fullerton büyük bir aşk yaşamıştır. Aralarında Henry James, F. Scott Fitzgerald, Jean Cocteau, Ernest Hemingway ve Theodore Roosevelt'in bulunduğu, çağının önemli ve etkili entellektüelleri ile olan arkadaşlığı da ayrıca dikkat çekicidir. Kitaplarından Bazıları: Masumiyet Çağı, Keyif Evi, Mutluluğun Öteki Yüzü, İki Kız Kardeş, Akşam Çayı, Yaz Bitince, Mihenk Taşı, Sığınak, Pelikan, Lanetli Tutkular...

Doğum tarihi: 24 Ocak 1862, New York, New York, ABD

Ölüm tarihi ve yeri: 11 Ağustos 1937, Saint-Brice-sous-Forêt, Fransa


Virginia Woolf, İngiliz feminist, yazar, romancı ve eleştirmen. Victoria devrinin tanınmış yazarlarından Sir Leslie Stephen'ın kızıydı. Woolf, o yıllarda kadınların ikinci planda kalması nedeni ile okula gönderilememiş fakat babası yardımı ile kendini geliştirmiştir. Kendisini babasının kütüphanesinde geliştiren Viɾginia Woolf, 1895'de bir gazetede kısa hikayelerini yayımlatır. Özellikle, Viktorya tarzı yaşamaya karşı olan Virginia Woolf, yazılarında da bundan bahseder. Virginia Woolf 1912 yılında Leonard Woolf ile evlenmiştir. Leonard Woolf eşi için bir basım evi kurmuştu ve bu da Virginia Woolf'un yazdığı kitapları yayımlatması için bir fırsat olmuştu. Perde Arası romanını yazdığı sıralarda artık kendini yeterince yetenekli hissetmiyor, yeteneğini kaybettiğini düşünüyordu. Her gün savaş korkusu ve yeteneğini kaybetmenin vermiş olduğu stres, dehşet ve korku sonucu ruhsal bunalıma girmiş, 28 Mart 1941'de iςinde bulunduğu duruma daha fazla dayanamayıp evlerinin yakınlarında bulunan Ouse nehrine ceplerine taşlar doldurarak atlayıp intihar etmiştir. Virginia Woolf, geride iki intihar mektubu bırakmıştır. Birisi kardeşi Vanessa Bell'e diğeri ise kocası Leonard Woolf'a. Eserleri: Dışa Yolculuk (1915), Gece ve Gündüz (roman) (1919), Jacob'un Odası (1922), Mrs Dalloway (1925), Deniz Feneri (roman) (1927), Orlando: Bir Yaşamöyküsü (1928), Dalgalar (roman) (1931), Yıllar (1937), Kendine Ait Bir Oda (1929), Londra Manzaraları (1931), Flush, Bir Köpeğin Romanı (1933), Üç Gine (1938), Perde Arası (1941), Virginia Woolf'un Günlükleri, Pazartesi ya da Salı (1921).

Doğum tarihi: 25 Ocak 1882, Kensington, Londra, Birleşik Krallık

Ölüm tarihi ve yeri: 28 Mart 1941, Lewes, Birleşik Krallık



Onat Kutlar, Türk şair, yazar, düşünce adamı.1959 yılında yayınlanan İshak ile 1960 yılında Türk Dil Kurumu ödülünü kazandı. Fethi Naci'ye göre, İshak, dünya edebiyatında büyülü gerçekçilik akımının ilk örneklerinden biri olarak değerlendirilmelidir. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde ki öğrenimini, son dersinin sınavına girmeyerek, bıraktı ve felsefe okumak amacıyla Paris'e gitti. İki yıl sonra döndüğünde bir süre Doğan Kardeş Dergisinde çalıştı. 1965'te Türk Sinematek Derneğini ve Yeni Sinema dergisini kurdu. 1965-1976 yılları arasında, Türkiye'ye dünya sinemasının kapılarını açan Türk Sinematek Derneğini yönetti. Yusuf ile Kenan, Hazal ve Hakkari'de Bir Mevsim adlı yurt dışı ve yurt içi festivallerde çok ödüllü filmlerin senaryolarına imzasını attı. 1985'te Berlin Film Festivalinde jüri üyeliği yaptı. İstanbul Film Festivali Düzenleme Kurulunda ve İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı İcra Kurulunda görev yaptı. 1994 yılında Fransız hükumetince verilen L'Ordre des Arts et des Lettres ödülüyle onurlandırıldı.30 Aralık 1994'te Cafe Marmara'ya bırakılan bombanın patlaması sonucu ağır yaralandı. Kutlar, 11 Ocak 1995'te yaşamını yitirdi ve Aşiyan Mezarlığı'na defnedildi. Saygıyla anıyoruz...

Doğum tarihi: 25 Ocak 1936, Alanya

Suikaste uğradığı tarih ve yer: 11 Ocak 1995, İstanbul


BUGÜN ÖLENLER


George Orwell, asıl adı ile Eric Arthur Blair, 20. yüzyıl İngiliz edebiyatının önde gelen kalemleri arasındadır. Bin Dokuz Yüz Seksen Dört adlı romanı ve bu romanda yarattığı Big Brother kavramı ile tanınır. Aristokrat bir ortamda büyüdü. İngiltere'ye döndükten sonra 1922'de Eton College'dan mezun oldu. Üniversiteye gitmek yerine aile geleneğini sürdürdü, Birmanya'ya giderek İmparatorluk Polis Teşkilatı'na girdi. Aslında edebiyatla ilgilenmek istiyordu. 1928'de polislikten istifa etti ve anılarını 1933'te yayınlanan "Burmese Days" isimli kitabında topladı. Aynı yıl yazdığı "Down and Out in Paris and London" adlı kitabında Paris ve Londra'da geçen günlerini anlattı. BBC'nin Hindistan yayınları bölümünün başına getirildi. 1943'te Tribune gazetesinde edebiyat sayfasını yönetmeye başladı. 1944'te en önemli eseri olan ve Rus devrimiyle Stalin'in devrime ihanetini konu alan "siyasal fabl"ı "Hayvanlar Çiftliği"ni yazdı. 1949 yılında yayınlanan "1984" adlı romanı da büyük başarı kazandı. Birçok kişiyi derinden etkileyen bu kitap, "Hayvanlar Çiftliği" gibi 1984'te sinemaya uyarlandı. Bu kitabı yazarken verem tedavisi gören Orwell, Londra'daki bir hastanede yaşamını yitirdi. Eserleri: Paris ve Londra'da Beş Parasız - Burma Günleri -Papazın Kızı - Zambak Solmasın - Wigan İskelesi Yolu - Katalonya'ya Selam -Aspidistra - Daralma - Hayvan Çiftliği - Bin Dokuz Yüz Seksen Dört

Doğum tarihi: 25 Haziran 1903, Motihari, Hindistan

Ölüm tarihi ve yeri: 21 Ocak 1950, Londra, Birleşik Krallık


Ahmet Hamdi Tanpınar, Türk şair, romancı, deneme yazarı, edebiyat tarihçisi, siyasetçi. Cumhuriyet neslinin ilk öğretmenlerinden olan Ahmet Hamdi Tanpınar; "Bursa'da Zaman" şiiri ile geniş bir okuyucu kitlesi tarafından tanınmış bir şairdir. İstanbul Üniversitesi) Edebiyat Fakültesinden 1923'te mezun oldu. Erzurum, Konya ve Ankara'daki, Gazi Eğitim Enstitüsünde, İstanbul'da Kadıköy Lisesinde edebiyat öğretmenliği yaptı. Güzel Sanatlar Akademisinde sanat tarihi ve estetik dersleri verdi. 1939'da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde yeni kurulan Türk Edebiyatı Kürsüsü profesörlüğüne getirildi. 1942 ara seçimlerinde CHP'den Maraş Milletvekili olarak T. B, M. M.'ne girdi, üniversitedeki görevinden ayrıldı. 1949'da da İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne döndü. Bu görevdeyken 24 Ocak 1962'de İstanbul'da yaşamını yitirdi. Adını ilk kez "Altın Kitap" dergisinde yayınlanan "Musul Akşamları" şiiriyle duyurdu. Dergah, Milli Mecmua, Hayat, Görüş, Ülkü, Varlık, Oluş, Kültür Haftası ve Aile dergilerinde şiirleri yayınlandı. Hece vezniyle yazdığı bu ilk şiirler, imge zenginlikleri ve müzikal nitelikleriyle dikkat çeker. Fransız sembolizmini derinlemesine incelemiştir. Rüya, zaman ve bilinçaltı onun şiirlerindeki ana izleklerdir. İlk şiirlerinde hece ölçüsü daha sonra ise serbest ölçüye yönelmiştir. Şiirinin bir başka yönü Bergson felsefesinden kaynaklanan zaman kavramıdır. İlk romanı "Mahur Beste" 1944'te Ülkü Dergisinde yayınlandı. Kendi yaşamından da izler taşıyan "Huzur" 1949'da basıldı. 1950'de Yeni İstanbul gazetesinde yayınlanan ancak ölümünden sonra 1973'te basılan "Sahnenin Dışındakiler" ile 1961'de basılan "Saatleri Ayarlama Enstitüsü"nde de iki uygarlık, iki değerler sistemi arasında bocalayan Türk toplumunun ironik tablosu çizilir. Ölümünden sonra plan ve notlarına dayanılarak bir araya getirilen ve 1987'de yayınlanan "Aydaki Kadın" da da aynı irdeleme vardır. Şiir, roman ve yazılarının yanı sıra İstanbul, Bursa, Ankara, Erzurum ve Konya kentlerini doğal, tarihsel ve kültürel yapılarıyla anlattığı 1946'da basılan "5 Şehir" önemli eserleri arasındadır. Eserleri: Şiir: Bütün Şiirleri (1976-1981) Roman: Mahur Beste (tefrika 1944 - basım 1975) Huzur (1949-1983) Sahnenin Dışındakiler (tefrika 1950- basım 1973) Saatleri Ayarlama Enstitüsü (1961-1977) Ay'daki Kadın (ölümünden sonra 1987) Öykü: Abdullah Efendi'nin Rüyaları (1943-1983) Yaz Yağmuru (1955-1983) Hikayeler (Kitaplaşmayan iki hikayesiyle birlikte tüm öyküleri, 1983) Deneme: Beş Şehir (1946-2001) Yaşadığım Gibi (1970-1977) Araştırma-İnceleme: Tevfik Fikret (1937-1944) Namık Kemal (1942) Edebiyat Üzerine Makaleler (1969-1977) Yahya Kemal (1940-1982) 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi (Ancak birinci cildini tamamlayabildi,1942-1985)

Doğum tarihi: 23 Haziran 1901, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 24 Ocak 1962, İstanbul


Uğur Mumcu, Türk gazeteci, araştırmacı ve yazar. 24 Ocak 1993'te Ankara'da Karlı Sokaktaki evinin önünde, arabasına konulan bombanın patlaması sonucu suikasta kurban giderek yaşamını yitirmiştir. Aslen, Ankaralı olan Uğur Mumcu, babasının memuriyeti dolayısıyla Kırşehir'de doğdu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesini 1965 yılında tamamladı. Yabancı dil öğrenmek için İngiltere'ye gitti. 1969-1972 yılları arasında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde İdare Hukuku Profesörü Tahsin Bekir Balta'nın asistanı olarak çalıştı. Yazmaya, üniversite öğrenciliği yıllarında, Doğan Avcıoğlu'nun yönetimindeki Yön Dergisinde başladı. İlk yazıları 1962'den itibaren Yön, Türk Solu, Devrim, Ant, KIM v.b. dergilerde yer alan Mumcu'nun, 1968-69-70 yıllarında Akşam, Milliyet, Cumhuriyet gazetelerinde zaman zaman çeşitli konularda inceleme yazıları da yayımlandı. Köşe yazarlığına 1974 yılında haftalık Yeni Ortam dergisinde başladı. Daha sonra çalışmaya başladığı Anka Ajansında 1975 yılından itibaren Cumhuriyet'e de köşe yazıları yazdı. 1977 yılından sonra sadece Cumhuriyet için yazmaya başladı. Gözlem başlıklı köşesinde 1991 yılının Kasım ayına kadar aralıksız olarak yazdı. 6 Kasım 1991'de İlhan Selçuk ve yaklaşık 80 Cumhuriyet çalışanı ile birlikte gazeteden ayrıldı. Bir süre işsiz kaldı. 1 Şubat - 3 Mayıs 1992 tarihleri arasında Milliyet Gazetesinde yazan Mumcu, Cumhuriyet Gazetesindeki yönetim değişikliği üzerine 7 Mayıs 1992'de Cumhuriyet'e döndü. Gazetecilik hayatı başarılarla dolu olan Mumcu 24 Ocak 1993 yılında uğradığı bombalı saldırı sonucu öldü. Eserleri Sakıncalı Piyade, Suçlular ve Güçlüler, Mobilya Dosyası, Bir Pulsuz Dilekçe, Büyüklerimiz, Çıkmaz Sokak, Tüfek İcad Oldu, Silah Kaçakçılığı ve Terör, Liberal Çiftlik, 12 Eylül Adaleti, Terörsüz Özgürlük, Rabıta, Söz Meclisten İçeri, Papa-Mafya-Ağca, Devrimci ve Demokrat, Sosyalizm ve Bağımsızlık, İnkılap Mektupları...

Doğum tarihi: 22 Ağustos 1942, Kırşehir

Suikaste uğradığı tarih ve yer: 24 Ocak 1993, Ankara


Nef'i, 17. yüzyıl Türk şairlerindendir. Kasidede gerçek bir varlık göstermiş ve gerek kendi zamanında, gerekse sonraki yüzyıllarda kaside yazan bütün şairlere etki eden şair ve edebiyatçı. Nefi denilince akla gelen ilk şeylerden biri hicivleridir. Hiciv Divan Edebiyatında yermek, eleştirmek anlamında kullanılır. Nefi'nin sadece hicivleriyle ün salmadığını ve kaside alanında da başarılı eserler verdiğini, hatta ve hatta kaside denilince de akla gelen ilk ismin Nefi olduğunu az çok edebiyat bilgisi olan birçok insan bilir. Nefi öyle bir yazar ki, övgü ve yergi sanatını yani kaside ve hiciv sanatını bir arada kullanarak büyük bir başarı elde etmiştir. O öyle bir Hiciv sanatı işlemiş ki 1585 Erzurum defterdarı olan Gelibolulu Müverrih Ali, şiirlerini görmüş, beğenmiş ve bu genç şaire Nef'i "Nafi" yararlı" mahlasını vermiştir. Ne kadar yararlı bir şair, orası meçhul tabii. Öyle ki, Nefi yazmış olduğu hicivleriyle dönemin birçok isminin nefretini ve öfkesini üstüne çekmeyi başarmıştır. Eserleri: Sihâm-ı Kazâ (Hiciv şiirleri), Türkçe Dîvân, Farsça Dîvan.

Doğum tarihi: 1572, Pasinler, Erzurum

Ölüm tarihi ve yeri: 27 Ocak 1635, İstanbul


© 2018 Sosyaledebiyat.com

  • SE Facebook
  • SE Twitter
  • SE Instagram
  • SE - Youtube