EDEBİYAT TAKVİMİ 18-24 ŞUBAT



Toni Morrison ABD'li Nobel ödüllü yazar. Morrison "Afrikalı-Amerikalı" edebiyatının tanınması ve gelişmesinde önemli rol oynamış, üretken bir yazardır. 1932 Ohio doğumlu Toni Morrison’ın asıl adı Chloe Anthony Wofford olup, Howard Üniversitesinde lisans eğitimi yaparken, kolay telaffuz edilmesi için ismini Toni’ye çevirmiş. Cornell Üniversitesinde yüksek lisansı yaptıktan sonra Howard Üniversitesinde bir süre İngilizce öğretmenliği yapmış.1957 yılında evlendiği Jamaikalı mimar Harold Morrison’dan 2 oğlu olmuş.1964 yılında boşanmalarından sonra Random yayın evinde editörlük yapmaya başlamış. İlk romanı En Mavi Göz (The Bluest Eye) 1970 başlarında, Sula ise 1973’de yayımlanır. Süleyman’ın şarkısı (Song of Solomon) yayımlandığı 1977 yılında,yılın en iyi romanı seçilir. Dördüncü romanı Katran Bebek (Tar Baby) 1981’de yayımlanır.1987’de Sevgili (Beloved) ile yazar Pulitzer Ödülü’nü kazanır. Caz (Jazz) 1992 yılında yayımlanır.Yazdıklarıyla Afrikalı Amerikalı insanın yaşamını anlatan Toni Morrison Amerikan romancılığının en önde gelen temsilcilerinden biri sayılmaktadır. 1993 Nobel Edebiyat Ödülü’nü aldıktan sonraki ilk romanı Cennet’tir, sonra ki romanı ise Aşk (Love) 2003. Toni Morrison 1981 yılından beri Amerikan Sanat ve Edebiyat Akademisi üyesidir. 1989 yılından beri de New Jersey'deki Princeton üniversitesinde ruh bilimi profesörü olarak görev yapmaktadır.

Doğum tarihi: 18 Şubat 1931, Lorain, Ohio, ABD


André Breton, Fransız yazar, şair ve gerçeküstücü kuramcı, Gerçeküstücülüğün babası olarak tanınır. 1924 yılında yayınlanan Gerçeküstücü Manifesto'su ile psikolojik çözümlemeler içeren otonom yazı tekniğini edebiyat dünyasına tanıtmıştır. 1913'te College Chaptal'i bitirdikten sonra tıp öğrenimine başladı. I. Dünya Savaşı çıkınca silah altına alındı, ordunun ruh ve sinir hastalıktan merkezinde görevlendirildi. O dönemde Fransa'da az tanınan Sigmund Freud'un yöntemlerini hastalar üzerinde uygulama olanağı buldu. Freud'un bilinçaltı kuramının ve simgeci şiirin etkileriyle bir süre dadacılığı destekledi. 1919'da Louis Aragon ve Philippe Soupaull ile birlikte Litteralure adlı dergiyi kurdu ve ilk kitabı (1919) Pieta Tepesi'ni yayımladı. Gerçeküstücü "otomatik yazı" tekniğinin ilk örneği olan ve Soupault ile birlikte yazdıkları "Manyetik Alanlar " adlı metin 1920'de Litterature'de yayımlandı. Breton 1921'de Viyana'ya gitti, orada Freud ile tanıştı. Gerçeküstücülüğün temel ilkelerini açıkladığı (1924) Gerçeküstücülük Bildirgesi, hareketi "sözle, yazıyla ya da başka bir biçimde düşüncenin gerçek işleyişini dile getirmeyi amaçlayan katıksız bir ruhsal otomatizm" olarak tanımlıyordu. Breton önderliğindeki gerçeküstücü sanatçılar, Paris'te Gerçeküstücü Araştırma Bürosunu kurarak burada çeşitli deneylere giriştiler. BRETON 1938 yılında Meksika’dayken Ekim Devriminin ve Rus siyasi tarihinin en önemli isimlerinden Lev TİROÇKİ ile tanışmıştır. Tüm dünyayı günümüzde dahi etkilemeyi başaran bir akımı miras olarak bırakan Andre Breton 28 Eylül 1966 yılında hayata gözlerini yummuştur. Eserleri: ü Nadja (roman) ü Çılgın aşk (roman) ü Poems (şiir kitabı)

Doğum tarihi: 19 Şubat 1896, Tinchebray, Fransa

Ölüm tarihi ve yeri: 28 Eylül 1966, Paris, Fransa


Carson McCullers ABD'li yazar. Roman, kısa öykü, oyun, deneme ve şiir türlerinde eserler üretmiştir. Carson McCullers, hastalıklarla boğuştuğu kısa yaşamına dört roman, bir kısa roman, iki oyun, yirmi öykü, çeşitli deneme ve şiirler sığdırdı. İlk romanı ''Yalnız Bir Avcıdır Yürek'', A.B.D.'nin güney eyaletlerindeki toplumdan dışlanmış, uyumsuz karakterlerin manevi yalnızlıklarını konu alır. Yazar diğer eserlerinde de benzer mekanları ve temaları kullanmıştır. Asıl adı Lula Carson Smith idi. Annesi Amerika Konfedere Devletlerinde savaş kahramanı olan zengin bir arazi sahibinin torunuydu. Babası ise tıpkı Yalnız Bir Avcıdır Yürek romanındaki Wilbur Kelly karakteri gibi bir saatçi ve kuyumcuydu. McCullers on yaşından itibaren piyano dersleri almaya başladı. Babası ilk daktilosunu 15 yaşındayken hediye etti. 1934 yılında, 17 yaşındayken New York 'da ki Juilliard School of Music 'de piyano eğitimi almak üzere evden ayrıldı. Fakat şehre varmasının ardından okula hiçbir zaman devam etmedi. Hizmetçilik yapmaya ve Dorothy Scarborough 'un Columbia Üniversitesinde geceleri verdiği yaratıcı yazarlık derslerine katılmaya başladı. Yazar olmaya karar veren McCullers'ın otobiyografik öğeler taşıyan Wunderkind isimli hikayesi 1936 yılında Story dergisinde yayınlandı. Bu öykü yazarın The Ballad of the Sad Cafe isimli kitabında da yer almaktadır. İlk romanı “Yalnız Bir Avcıdır Yürek” ile 1940’ta New York’un edebiyat ortamında bir anda üne kavuşan McCullers, çok geçmeden “Altın Gözde Yansımalar” (1941) ve Düğünün Bir Üyesi (1946) adlı iki roman daha yayımladı. Bu yapıtları 1951’de yayımlanan kısa romanı “Küskün Kahvenin Türküsü” izledi. Daha sonra tiyatroya uyarlanan Düğünün Bir Üyesi büyük başarı kazandı ve 1950’de New York Tiyatro Eleştirmenleri Ödülüne değer görüldü. Yazarın The Square Root of Wonderful adlı bir diğer oyunu da 1957’de Broadway’de sahnelendi. Eserlerinden bazıları: Roman: Clock Without Hands (1961), Küskün Kahvenin Türküsü (1951). Kısa öykü: Wunderkind (Story Dergisi 1936), The Jockey ( The New Yorker 1941), Madame Zilensky and the King of Finland (The New Yorker 1941), The Sojourner (Mademoiselle dergisi 1950), A Domestic Dilemma ( New York Post 16 Eylül 1951), A Tree, a Rock, a Cloud ( Harper's Bazaar 1942), The Square Root of Wonderful (1958). Oyun: Sweet as a Pickle and Clean as a Pig (1964). Şiirleri: İpotekli Kalp (1972), Illumination and Night Glare (1999). Ölümünden otuz sene sonra yayınlanan tamamlayamadığı otobiyografisi; The Carson McCullers Project.

Doğum tarihi: 19 Şubat 1917, Columbus, Georgia, ABD

Ölüm tarihi ve yeri: 29 Eylül 1967, Nyack, New York, ABD


Vecdi Sayar Türk eleştirmen, yazar, yönetmen. 1972 ODTÜ Mimarlık Fakültesini bitirmesinin ardından, mesleğine yönelmeyen Sayar, sinema, tiyatro ve yazı yazmaya olan ilgisi nedeniyle bu alana yöneldi. 1972-82 yılları arasında, AST'tan, İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları'na kadar pek çok tiyatroda sahne tasarımları gerçekleştirdi. Aynı yıllardan başlayarak çeşitli gazete ve dergilerde tiyatro ve sinema eleştirmeni ve köşe yazarı olarak çalıştı. Ankara Çağdaş Sahnenin ve İstanbul Şehir Tiyatrolarının kültürel etkinlikler yöneticiliğini, Ankara ve İstanbul Sinemateklerinin Yönetmenliğini, İletişim yayınlarının çıkardığı "Video Sinema" dergisinin yayın yönetmenliğini üstlendi. 1980'lerde İstanbul Kültür ve Sanat Vakfının düzenlediği Sinema Günleri/İstanbul Uluslararası Film Festivalinin Program Yönetmeni olarak çalıştı, uluslararası yayınlarda Türk sineması üstüne yazılar yazdı, uluslararası Jürilerde ülkemizi temsil etti. Fransa, İngiltere, İtalya, Almanya, İspanya, Hollanda, ABD ve Kanada’da Türk Filmleri Festivalleri düzenledi, TRT-2'de "İki Film Birden" adlı sinema programını üç yıl boyunca sürdürdü. Kurucusu olduğu TÜRSAK Vakfının düzenlediği "Beyazperdenin Ardındaki Kentler", "Uluslararası Sinema- Tarih Buluşması" ve "Uluslararası Çevre Filmleri Festivali"nin yönetmenliğini yaptı. Uzun yıllar, Cumhuriyet Gazetesinde "Kedi Gözü" başlıklı kültür-sanat yazıları yazan Sayar, İstanbul Bilgi Üniversitesi İletişim Fakültesi ve Yıldız Teknik Üniversitesi Sanat ve Tasarım Fakültesinde “Sinema ve Toplum”, “Sanat Yönetimi” ve “Kültür Politikaları” dersleri verdi. Türkiye Yazarlar Sendikası (TYS), Sinema Yazarları Derneği (SİYAD), TÜRSAK Yönetim Kurullarında görev alan Sayar, PEN Yazarlar Derneği Yönetim Kurulu Başkanlığı ve Özerk Sanat Konseyi Dönem Başkanlığı yaptı. Halen, Kültürler arası İletişim Disiplinler arası Sanat Derneği Başkanı ve Bizim Avrupa (Europanostra Türkiye) Derneği Yönetim Kurulu üyesi. 2001 yılından bu yana Uluslararası PERA FEST’’in Sanat Yönetmeni.

Doğum tarihi: 19 Şubat 1950, Zonguldak


Ülkü Tamer, Türk şair, gazeteci, oyuncu ve çevirmen. 1950'li yıllarda ortaya çıkan İkinci Yeni şiir akımının önde gelen temsilcilerinden biridir. 1958'de Robert Kolej'i bitirdi. Bir süre İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsünde okudu. 1964-1968 arasında özel tiyatrolarda oyunculuk yaptı. Tiyatroyu bıraktı, çeviri çalışmalarına ağırlık verdi. Yetmişin üstünde kitap çevirmiş, şiir antolojileri hazırlamıştır. Milliyet Yayınlarını, Milliyet Çocuk, Milliyet Sanat Dergisi ve Sanat Olayı dergisini yönetti. İlk şiiri 1954'te "Kaynak" dergisinde yayınlandı. Pazar Postası, Yelken, Yeditepe, "a" gibi dergilerde çıkan şiirleriyle tanındı. 1959'da basılan ilk şiir kitabı "Soğuk Otların Altında" ile başlayarak İkinci Yeni duyarlılığını yansıtan soyutlamalara yönelik, yoğun ve özgün bir imge anlayışı geliştirdi. Yalın bir dil kullandığı şiirlerinde giderek toplumsal kaygılar ve düşünce öğeleri ağırlık kazandı.Her dönemde kendine özgü olmayı başardı. Türkü, koşma tadında, masalları, doğa görüntülerini, çocuksu duyarlılığını yansıtan özgür çağrışımların beslediği neşeli, humor yüklü şiirler yazdı. Ödülleri: 1965 Türk Dil Kurumu Çeviri Ödülü Edith Hamiltondan Mitologya çevirisi ile 1967 Yeditepe Şiir Armağanı İçime Çektiğim Hava Değil Gökyüzüdür ile Şiir: Soğuk Otların Altında (1959) Gök Onları Yanıltmaz (1960) Ezra ile Gary (1962) Virgülün Başından Geçenler (1965) İçime Çektiğim Hava Değil Gökyüzüdür (1966) Sıragöller (1974) Seçme Şiirler (1981) Yanardağın Üstündeki Kuş (1986, toplu şiirler) Antoloji: Çağdaş Latin Amerika Şiiri Antolojisi (1982) Öykü: Alleben Öyküleri (1991 Yunus Nadi Öykü Armağanı) Çocukluğumdaki Bayramlar(Alleben Öyküleri) Anı: Yaşamak Hatırlamaktır

Doğum tarihi: 20 Şubat 1937, Gaziantep

Ölüm tarihi ve yeri: 1 Nisan 2008, Bodrum, Muğla


Wystan Hugh Auden, adının çok kere eserlerinde imza adı olarak kullandığı biçimiyle W. H. Auden, Birleşik Krallık doğumlu ve sonradan ABD vatandaşı olan bir şair ve edebiyat kritiği. 20. yüzyıl İngilizce edebiyatı üzerinde çok büyük etkisi olan ve önemli sayılan bir yazardır. Öğrenimini Oxford'da yaptı. Orada "Pylon Poets" adını taşıyan burjuva aydınlar grubunun başı oldu. Yunan edebiyatı, eski İngiliz şiiri ve İzlanda efsaneleriyle (Saga) yakından ilgilendi. 1928-1929 yıllarını Berlin'de geçirdi. Daha sonra İngiltere'de öğretmenlik yaptı. 1935 yılında Thomas Mann'ın kızı Erika Mann ile evlenerek bir süre Almanya'da yaşadı. 1937'de Cumhuriyetçilerin yanında İspanya İç Savaşı'na katıldı. Faşizme karşı savaşa çağıran "Spain" (İspanya) adlı uzun şiirini burada yazdı. 1938'de Çin-Japon Savaşı sırasında Çin'e giden Auden, edindiği izlenimleri, İsherwood ile birlikte yayımladığı “Bir Savaşa Yolculuk” adlı gezi kitabında dile getirdi. 1939'da Amerika'ya göç ederek Amerikan yurttaşlığına geçti. Bu andan başlayarak komünist ideolojiden koptuğu görüldü. Toplumcu eğilimlerini büsbütün bırakmamakla birlikte, dinsel konuların yanı sıra, alaycı ve kuşkucu bir yaklaşım giderek ağır basmaya başladı. 1948'de Pulitzer Ödülü'nü aldı. Auden, köktenci bir yenilik yanlısı olarak Anglosakson şiirini derinden etkiledi. Başlıca yapıtları: "Poems" (Şiirler, 1930), "The Orators" (Konuşmacılar, 1932), "The Dance of Death" (Ölüm Dansı, 1933), "Another Time" (Bir Başka Zaman, 1940), "The Age of Anxiety" (Korku Çağı, 1947), "The Shield of Achilles" (Akhilleus'un Kalkanı, 1955), "Collected Shorter Poems 1930-1944" (Toplu Kısa Şiirler, 1930-1944, 1955), "Collected Longer Poems" (Toplu Uzun Şiirler, 1968).

Doğum tarihi: 21 Şubat 1907, York, Birleşik Krallık

Ölüm tarihi ve yeri: 29 Eylül 1973, Viyana, Avusturya


Arthur Schopenhauer, Alman bir filozof, yazar ve eğitmendir. Schopenhauer, Alman felsefe dünyasındaki ilklerdendir ve dünyanın anlaşılmaz, akılsız prensipler üzerine kurulu nedenselliklerinin olduğunu söyleyerek dikkatleri çekmiştir. Ayrıca Schopenhauer, Nietzsche'nin ilk akıl hocasıdır. Felsefe tarihinde irrasyonalist ve karamsar bir düşünür olarak bilinir. En ünlü yapıtı henüz 30 yaşına varmadan yayımlanan "İrade ve Tasarım Olarak Dünya"dır. Schopenhauer, görünen dünyanın ardında yatan esas gerçekliğin İstenç (irade) olduğunu ileri sürdü. Bu onu Hinduizm, Budizm gibi dünyevi bir yaşamdan el çekmeyi ve bir keşiş gibi yaşamayı, başkalarına yardım etmeyi, mutluluğumuzu olabildiğince arttırmayı değil, acılarımızı olabildiğince azaltmayı öneren bir yaşam şeklini önermeye yöneltti. Felsefesi, aklın (Rasyonalizm) temele oturtulduğu felsefe tarihinde yeni bir bakış açısı anlamına geliyordu ve Psikoloji, Psikanaliz, Müzik, Edebiyat gibi entelektüel ve sanatsal alanlarda büyük etki gösterdi. Kitapları: İstenç ve Tasarım Olarak Dünya, Eristik Diyalektik, Yaşam ve Bilgeliği Üzerine Aforizmalar, Parerga ile Paralipomena, Yeterli Sebebin Dörtlü Kökü, Ahlakın Temeli Üzerine, İnsan İradesinin Hürriyeti Üzerine, Aşkın Metafiziği, Görme ve Renkler Üzerine, İnsan Doğası Üzerine…

Doğum tarihi: 22 Şubat 1788, Gdańsk, Polonya

Ölüm tarihi ve yeri: 21 Eylül 1860, Free City of Frankfurt


Wilhelm Karl Grimm, Alman edebiyatçı. Alman Dili ve Edebiyatı bilimcisidir. Alman hikaye ve efsanelerini derlemesiyle tanınır. Biyografisi ve eserleri kendisinden bir yaş büyük abisi Jacob ile benzeşik olduğu için her daim Grimm Kardeşler olarak anılmıştır. Grimm Kardeşler adıyla tanınmış olsa da, abisinden bağımsız olarak kaleme aldığı folklor eserleri ile de klasik dil bilimi ve edebiyatçılar arasında saygın bir konuma sahiptir. 1803 yılında, abisinin peşinden Malburg Üniversitesi’ne giren Willhelm, burada hukuk eğitimi aldı. 1814–1829 yılları arasında Kassel’de kütüphane memuru olarak görev yapa Wilhelm Grimm, daha sonra ise Gottingen Üniversitesinde kütüphaneci olarak çalışmaya başladı; 1835 yılında ise profesör unvanını kazandı. Alman yiğitlik destanları ve folklor hikayeleri üzerine uzmanlaşan Wilhelm Grim, ayrıca abisiyle beraber Alman Dil Bilimi ve Alman Edebiyatı bölümlerini kurmuş, dev bir Alman Sözlüğü oluşturmuştu. Wilhelm Karl Grimm, 16 Aralık 1859 tarihinde, Berlin’de hayata gözlerini yumdu. Mezarı günümüzde Berlin mezarlığı olarak adlandırılan St Matthaus Kilisesindedir.

Doğum tarihi: 24 Şubat 1786, Hanau, Almanya

Ölüm tarihi ve yeri: 16 Aralık 1859, Berlin, Almanya


İsmail Ferit Edgü, Türk öykücü, şair, romancı, deneme yazarı. Yüksek öğrenimine İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümünde başladı. Daha sonra Paris'e giderek, öğrenim yaşamını orada sürdürdü. Acedemie du Feu'de seramik öğrenimi gördü. Sorbonne'da felsefe, Louvre'da sanat tarihi kurslarına katıldı. Daha sonra Türkiye'ye dönerek, Mavi dergisinde yazmaya başladı ve adından söz ettirdi. Öykü yazarlığının yanı sıra, resim eleştirileri ve denemeleriyle ün yaptı. 1977 'den beri Ada Yayınlarını yönetiyor. Kaynak dergisinde edebiyata adım attı. 1952-1953 yıllarında şiirler yazdı. Ama ilk öyküsü Ocak 1954'te Yeni Ufuklar dergisinde çıktı. Aynı yıllarda Şairler Yaprağı (1954), Mavi'de de şiirleri yayımlandı (1954). Daha sonraları Yeni Ufuklar, Vatan Sanat Eki, Mavi, Pazar Postası, Dost'taki öyküleriyle (1954-1959); Ataç, Yeni Dergi, Eylem, Papirüs, Ant, Soyut, Milliyet Sanat, Hürriyet Gösteri dergilerindeki deneme ve incelemeleriyle tanındı. Bir Gemide kitabıyla 1979 Sait Faik Hikaye Armağanı, Ders Notları ile 1979 TDK Deneme Ödülü, Eylül'ün Gölgesinde Bir Yazdı adlı eseriyle Sedat Simavi 1988 Edebiyat Ödülü'nü aldı. Ayrıca O adlı romanı Hakkari'de Bir Mevsim adıyla ve Onat Kutlar'ın senaryosuyla sinemaya uyarlandı. 33. Berlin Film Festivalinde (1983) ve 2. Akdeniz Kültürleri Film Festivalinde ödüller aldı (1984). Eserlerinden bazıları: Roman: Kimse (1976), Eylülün Gölgesinde Bir Yazdı (1988)… Öykü:Kaçkınlar (1959), Av (1968), Bir Gemide (1978), Binbir Hece (1991), Doğu Öyküleri (1995), Do Sesi (2002)… Senaryo: Hakkari'de Bir Mevsim (O adlı romanından senaryo, Onat Kutlar ile birlikte). Deneme: Tüm Ders Notları (1978), Şimdi Saat Kaç? (1986), Seyir Sözcükleri (1996), İnsanlık Halleri (2003)… Şiir: Ah Minel Aşk (1978), Dağ Şiirleri (1999). Anı: Görsel Yolculuklar (2003). Biyografi: Abidin (2003), Avni Arbaş (2001), Osman Hamdi-Bilinmeyen Resimleri (1986). Çocuk Kitabı: Doğa Dostları (2004). Bunlar dışında çevirileri ve monografileri vardır.

Doğum tarihi: 24 Şubat 1936, İstanbul


Tuna Kiremitçi, Türk müzisyen, yazar ve sinemacı. Filibe kökenli bir ailenin çocuğu olarak Eskişehir’de doğdu. İlk şiirleri, Galatasaray Lisesi yıllarında Varlık dergisinde yayımlandı. Kiremitçi, liseden mezun olduktan sonra Mimar Sinan Üniversitesinde sinema üzerine eğitim gördü, senarist ve yönetmen olarak üç kısa filme imza atmıştır. Yayınlanan ilk şiir kitabı olan 1994 tarihli Ayabakanlar ile Yaşar Nabi Nayır Şiir Ödülü’nü kazanan Kiremitçi, 1998 tarihinde, ikinci şiir kitabı olan Akademi‘yi piyasaya çıkarttı. 1997’de ‘Erguvan Balkan Şiir Ödülü’nü Bosnalı şair İzzet Sarayliç’le paylaşan Kiremitçi, sonraki yıllarda Varlık, Gösteri, Milliyet Sanat, Kitap-lık, Nar, Sombahar ve Aykırı gibi dergilerde şiir ve denemeleriyle göründü. Yazara asıl ününü getiren ve tanınmasını sağlayan eser ise, 2002 tarihinde tamamladığı Git Kendini Çok Sevdirmeden oldu. Büyük satış başarılarına imza atan romanı, 2003 yılında Bu İşte Bir Yalnızlık Var ve 2005 yılında Yolda Üç Kişi takip etti. Gündelik yaşama ayna tutan romanları, Gürsel Aytaç tarafından romantik ironi olarak tanımlandı. Farklı edebiyat ve şiir dergilerinde çalışmalarını yayınlamaya devam eden Kiremitçi, ayrıca köşe yazarı olarak da gazete kupürlerinde kendisine yer edindi. Üçüncü şiir kitabı Bazı Şiirler Bazı Şarkılar’ı 2003 yılında tamamlayan genç yazar, 2007 yılında Dualar Kalıcıdır ve 2009 yılında Küçüğe Bir Dondurma adlı romanlarını yayınladı. Yazarın romanları, Türkçe dışında beş ayrı dile çevrilerek yurt dışında da yayınlandı. Yazarlığın dışında müzikle de uğraşan Kiremitçi, Kumdan Kaleler adlı rock topluluğu ile 1995 yılında Denize Doğru adlı bir albüm çıkarttı, bu albümde besteci ve vokal olarak yer aldı. Diğer kitapları: Selanik’te Sonbahar, Gönül Meselesi, Sonun Geldi Sevgilim, Uçan Halıların Ayro Dinamik Sorunları, Hepimiz Birilerinin Eski Sevgilisiyiz, Bir Uyumsuz Bulut, Güneşi Kıskandıran Kız..

Doğum tarihi: 24 Şubat 1973, Eskişehir


BUGÜN ÖLENLER


Martin Luther Alman keşiş, teolog, üniversite profesörü, Protestanlığın babası ve Lüterciliği yayan kişi. Elfurt Üniversitesinde öğrenim gördü. 21 yaşında, Aziz Augustin tarikatına bağlı bir manastıra girerek ilahiyat eğitimine başladı. Aynı yıl içerisinde rahip oldu. 1517 yılında Luther, 95 tezini hazırladı. Bunun üzerine 1520’de Papa Onuncu Leon tarafından da afaroz edilerek dinsiz ilan edildi. Daha sonra Roma'ya çağrıldı. Ancak Luther bu isteği yerine getirmeyerek Augsburg'ta Kardinal Cajetan'a ifade verdi. Cajetan ondan Kilise'ye yaptığı saldırılarından vazgeçmesini isteyince, Luther, Wittenberg'e döndü. Saksonya Dükü III. Frederick tarafından da koruma altına alındı. Papa Frederick'ten Luther'in sürgüne gönderilmesini talep ettiyse de, dük bu emri yerine getirmedi. Luther, 1524 senesinde de Protestanlık mezhebinin kurulduğunu ilan etti. 1529'da da Batı medeniyetini İslam'ın yayılmasından korumak için Türklere karşı savaşmanın her Hristiyan'ın üzerine vazife olduğunu bildiren bir eser (Türklere Karşı Savaşta) yazdı. Martin Luther, 17 Şubat 1546 tarihinde Eisleben'de kalp ve böbrek yetmezliğinden yaşamını yitirdi. Kitapları: Seküler Otorite Sivil Yönetimi, Nasıl Dua Edeyim?, Martin Luther'in Kısa İlmihali, Hristiyan'ın Özgürlüğü, Türkler'e Karşı Savaşta, Luther’in 95 Tezi…

Doğum tarihi: 10 Kasım 1483, Lutherstadt Eisleben, Almanya

Ölüm tarihi ve yeri: 18 Şubat 1546, Lutherstadt Eisleben, Almanya


Tezer Özlü, Türk yazar. Başta Çocukluğun Soğuk Geceleri ve Yaşamın Ucuna Yolculuk olmak üzere az sayıda kitabıyla tanınır. Yazar Demir Özlü ve yazar-çevirmen Sezer Duru'nun kardeşidir. . Çocukluğu anne babasının görev yaρtığı Simav, Ödemiş ve Gerede'de geçti. İstanbul'a on yaşındayken geldi. Avusturya Kız Lisesi'ne gitti; ancak mezun olmadı. 1961'de yurt dışına çıktı. 1962 - 1963 yıllarında otostopla Avrupa'yı gezdi. Paris'te tanıştığı tiyatrocu ve yazar Güner Sümer'le 1964 yılında evlendi. Birlikte Ankara'ya yerleştiler. Sümer'in AST'ta çalıştığı bu dönemde Özlü Almanca çevirmenlik yaρtı. AST'ta 1963-64 sezonunda Sümer'in yönettiği Brendan Behan'ın Gizli Ordu oyununda oynadı. Sümer'den ayrılarak İstanbul'a yerleşti. Geçirdiği rahatsızlık nedeniyle kesintili olarak 1967 - 1972 yılları arasında İstanbul'da farklı hastanelerin psikiyatri kliniklerinde kaldı. Çocukluğundan başlayarak yaşadıklarını ve klinikte kaldığı bu dönemleri Çocukluğun Soğuk Geceleri kitabında yazdı.1968 yılında yönetmen Erden Kıral'la evlendi. Bu evlilikten 1973'te kızı Deniz doğdu. Bir burs alarak 1981'de Berlin' e gitti. Bu arada Kıral'dan ayrıldı.Kanada'da yaşayan İsviçre asıllı sanatçı Hans Peter Marti ile tanıştı ve 1984'te Marti'yle evlenerek Zürih'e yerleşti. Göğüs kanseri nedeniyle 1986'nın 18 Şubat'ın da burada öldü. Mezarı Aşiyan Mezarlığındadır. Özlü, eski eşi Erden kıɾal'ın Yol filminin çekimi döneminde yaşananları anlattığı filmi Yolda'da Yelda Reynaud tarafından canlandırıldı. İlk kitabı 1963'ten itibaren dergilerde yayımlanan öykülerinden oluşan Eski Bahçe'dir. Kitap ilk kez 1978'de basıldı. 1980'de ilk romanı olan Çocukluğun Soğuk Geceleri yayımlandı. Kendisini derinden etkilemiş üç yazar olan Svevo, Кafka ve Pavese'nin izinden giderek yazdığı ikinci romanı 1983'te Auf den Spuren eines Selbstmords (Bir İntiharın İzinde) adıyla yayımlandı. 1983 Marburg Yazın Ödülü'nü kazanan kitap, yazar tarafından Yaşamın Ucuna Yolculuk adıyla Türkçe olarak bir anlamda yeniden yazıldı ve bu haliyle 1984'te basıldı. İlk öykü kitabı Eski Bahçe ölümünün ardından, daha sonra yazdığı öykülerle birlikte Eski Bahçe - Eski Sevgi 1987'de okurla buluştu. Gergedan Dergisi 13. sayısında yazar anısına bir "fotobiyogɾafi" yayımladı. Günce ve anlatılarından bazı parçalar ise Kalanlar (1990) adlı küçük bir kitapçıkta bir araya getirildi. Bu kitapta yer alan çoğu Almanca yazılmış metinler, Sezer Duru tarafından Türkçeye çevrildi. Özlü'nün yayımlanmamış senaryosu Zaman Dışı Yaşam da 1993'ten itibaren yazarın tüm yapıtlarını yayımlayan YKY tarafından basıldı. Bu seride, yazarın dostu Leyla Erbil'e yazdığı mektuplardan oluşan Tezer Özlü'den Leyla Erbil'e Mektuplar (1995) da bulunmaktadır. Eserleri : Eski Bahçe (1978), öykü/ Çocukluğun Soğuk Geceleri (1980), roman / Bir İntiharın İzinde 1983, roman/Yaşamın Ucuna Yolculuk (1984), roman/ Eski Bahçe - Eski Sevgi (1987), öykü/ Kalanlar (1995), deneme/ Zaman Dışı Yaşam (2000), senaryo

Doğum tarihi: 10 Eylül 1943, Simav

Ölüm tarihi ve yeri: 18 Şubat 1986, Zürih, İsviçre


André Paul Guillaume Gide Fransız yazar. 1947 yılı Nobel Edebiyat Ödülü sahibi. 1869’da Paris’te doğdu. Babası Protestan ve köylü kökenli, annesi Katolik’ti. 8 yaşında Paris’te Alsace Okulu’na gönderildi. Sık sık hastalandığı için öğrenimi kesintiye uğradı. Babasını 1880’de kaybetti. Annesinin katı otoritesi altında yetişti. 1889’da okuldan mezun oldu. Yaşamını yazarak geçirmeye karar verdi. Yazı hayatına 1891’de yayınladığı André Walter’in Defterleri ve Narsis Üstüne İnceleme ile başladı. Ama ikisi de başarısız bulundu. 1893’te Kuzey Afrika gezisine çıktı. Arap dünyasının tümüyle farklı değerleriyle tanıştı.Fransa’ya döndüğünde oradaki katı Victorya dönemi yaşantısının olumsuzluklarından rahatsız oldu. 1894’te tekrar Kuzey Afrika’ya gitti. Burada Oscar Wilde ve Lord Alfred Douglas’la tanıştı. Annesi hastalanınca Fransa’ya döndü. 1895’te kuzeniyle evlendi. 1’inci Dünya Savaşı yıllarında Kızılhaç ile gönüllü insani kuruluşlarda çalıştı. 1923’te ilk feministlerden ünlü Elizabeth van Byyselberghe’den olan tek çocuğu kızı Catherine doğdu. 1925’te Fransız Ekvator Afrikası’na gitti. Burada gördüklerinden de etkilendi. Dönüşünde sömürgeciliği eleştiren yazılar yazdı. Komünizme ilgi duydu. 1836’da büyük umutlarla gittiği Sovyetler Birliğinden hayal kırıklığı ile döndü. 1938’de eşini kaybetti. 2’nci Dünya Savaşı’nın başlamasından sonra 1942’de tekrar Kuzey Afrika’ya gitti. Savaşın sonuna kadar burada yaşadı. 1947’de Oxford Üniversitesi’nden “Edebiyat Doktoru” unvanı aldı. Aynı yıl Kasım ayında da Nobel Edebiyat Ödülü’nün sahibi oldu. 1951’de yaşamını yitirdi. Yaşamı boyunca toplumsal ve bireysel ahlakın en önemli ölçütünün, bireyin içtenliği ve kendisini tanıması olduğunu savundu. Edebi, siyasal ve toplumsal sorunlara karşı hoşgörülü bir tutum benimsedi. Genel ahlak anlayışının karşısında bireysel özgürlüklerin savunucusu oldu. Ama aynı zamanda 17’inci Yüzyıl Fransız edebiyatının en önemli hümanist ve ahlakçı yazarı olarak tanındı. Düşüncelerindeki bütünlük ve soyluluk, üslubundaki arılık ve uyumla Fransız edebiyatının saygın isimleri arasında yer alır.

Doğum tarihi: 22 Kasım 1869, Paris, Fransa

Ölüm tarihi ve yeri: 19 Şubat 1951, Dördüncü Fransız Cumhuriyeti


Malcolm X adını alan Müslüman siyasetçi ve insan hakları savunucusudur. Gelmiş geçmiş en etkili Siyahi Amerikalılar'dan biridir. Genç yaşlarındayken yetim kaldı. Sadece altı yaşındayken babası öldürüldü. On üç yaşına geldiğinde ise annesi akıl hastanesine yerleştirildi. Kendisi ise koruyucu aileye verildi ve yaşamına bir süre bu şekilde devam etti. 1946 yılında , hırsızlık ve haneye tecavüz suçlarından hapishaneye girdi. Hapishanedeyken, İslam Ümmeti isimli siyahi hareketin bir üyesi oldu. 1952 yılındaki şartlı tahliyesinden sonra hızla hareketin liderlerinden biri haline geldi. 1964 yılının Mart ayında; Malcolm X, İslam Ümmeti (siyahi hareket) ve lideri Elijah Muhammed ile ilgili büyük bir hayal kırıklığına uğradı. En sonunda da hareketi ve öğretilerini reddetti. Devamında Sünni İslam ile tanıştı. Orta Doğu ve Afrika'da bulunduğu süre zarfından sonra Müslüman Camisi isimli şirketi ve Afro-Amerikan Birliği Örgütü'nü kurmak için ABD'ye geri döndü. İslam Ümmeti Hareketini reddetmesinden sonra Şubat 1965'te, hareketin üç üyesi tarafından suikaste uğradı. Ölümünden kısa bir süre sonra da 20. yüzyılın en etkileyici kitaplarından biri olarak kabul edilen Malcolm X Otobiyografisi isimli kitabı yayınlandı. Kitapları: The Ballot or the Bullet, The End of White World Supremacy: Four Speeches, Malcolm X Konuşuyor, The autobiography of Malcolm X, Malcolm X on Afro-American History, By Any Means Necessary, The Diary of Malcolm X...

Doğum tarihi: 19 Mayıs 1925, Omaha, Nebraska, ABD

Suikaste uğradığı tarih ve yer: 21 Şubat 1965, Washington Heights, New York, ABD


Mihail Aleksandroviç Şolohov Sovyet yazar.Rus halkının yaşamındaki tarihsel bir dönemi, gerçeklere bağlı kalarak ve büyük bir sanat gücüyle anlattığı için 1965'te Nobel Edebiyat Ödülü nü kazanmıştır. 1920'de Kızıl Ordu'ya girdi. Moskova'da iki yıl kaldıktan sonra 1924'te Rusya'nın güneyindeki Don bölgesinde ver alan, doğup büyüdüğü Kazak köyüne döndü. Birçok kez Batı Avrupa ülkelerine gitti. 1959'da da ABD gezisinde Kruşçev'e eşlik etti. 1932'de Sovyetler Birliği Komünist Partisi'ne girdi. 1961'de Merkez Komitesi üyesi oldu.On yedi yaşında yazmaya başlayan Şolohov'un yayımlanan ilk kitabı, öykülerini içeren Donskie rasskazi'ydi (1926: Don Hikayeleri). 1925'te yazmaya başladığı ünlü romanı Tihi Don'un (1928-1940, 4 cilt: Don Nehri Sakin Akar; 1963/ Ve Durgun Akardı Don; 1982/Durgun Don) yayımlanması 12 yıl sürdü. Diğer ünlü romanı Podnyataya tselina da (1932-1960.2 cilt; 1. cilt, Uyandırılmış Toprak, 1938, 1998; 2. cilt, Don Kıyısında Hasat, 1965, 1993) ancak 28 yılda tamamlanabildi. Oni Srajalis za rodinu (1942; Vatan İçin Döğüştüler, 1966) adlı romanı, II. Dünya Savaşında Sovyet halkının Almanlara karşı gösterdiği kahramanlığı destansı bir anlatımla aktarır. Ve Durgun Akardı Don, Don Kazaklarının Bolşeviklere karşı yürüttüğü trajik bağımsızlık mücadelesini nesnel bir bakışla anlatmasıyla dikkati çeker. SSCB'de bir dönemin en çok okunan romanı olan kitap, toplumcu gerçekçiliğin başarılı bir örneği olarak 1941'de Stalin Ödülü'ne layık görülmüştür. Yapıt aynı zamanda Şolohov'un en çok tartışma yaratan kitabıdır. Batı'ya sığınan Aleksandr Soljenitsin ve Jores Medvedev kitabın büyük bölümünün, 1920'de ölen Kazak yazar Fyodor Kryukov'dan çalınma olduğunu iddia etmiştir. Bu görüşü benimseyenler, kitabın birinci cildi çıktığında Şolohov'un henüz çok genç ve deneyimsiz bir yazar olduğuna ve sonraki yıllarda aynı değerde bir başka yapıt veremediğine dikkati çekmiştir. Eserleri: Alyoşka'nın Yüreği (1925) Mavi Bozkır (1926) Don Hikayeleri (1926) Don Nehri Sakin Akar (1928-1940, 4 cilt) Uyandırılmış Toprak (1938) Vatan İçin Döğüştüler (1942) İnsanın Kaderi (1956) Don Kıyısında Hasat (1965) Ve Durgun Akardı Don (1963) Durgun Don (1982) ...

Doğum tarihi: 24 Mayıs 1905, Vyoshenskaya, Rusya

Ölüm tarihi ve yeri: 21 Şubat 1984, Vyoshenskaya, Rusya


Stefan Zweig, Avusturyalı romancı, oyun yazarı, gazeteci ve biyografi yazarı. Roman, öykü, tiyatro, deneme, şiir, seyahat, anı türlerinde yirmiden fazla eser vermiştir. 18 yaşına geldiğinde, Viyana Üniversitesi Felsefe ve Edebiyat Bilimleri Fakültesi'ne girdi. Yüksek öğrenimini burada yaptı. Zweig ilk şiirlerini 1901'de "Gümüş Teller" adıyla yayınladı. Bu epik eser, ona, tarihsel minyatürleri ve biyografi yazıları ile aynı derecede şöhret kazandırdı. 1902'de "Yeni Özgür Basın Gazetesi"nde, uzun yıllar devam edecek bir işe başladı. Aynı yıl, Paul Verlaine ve Baudelarie'in şiirlerini Almanca'ya tercüme etti. 1904'e gelindiğinde, Verhaeren'in şiirlerini tercüme etti. Yine aynı dönemde, "Hipolyte Taine'in Felsefe" başlıklı doktora tezini vererek, yüksek öğrenimini tamamladı. 1907-1909 yılları arasında Seylan, Gwaliar, Kalküta, Benores, Rangun ve Kuzey Hindistan'ı gezdi. Bunu, 1911'deki Newyork, Kanada, Panama, Küba ve Portoriko'yu kapsayan Amerika Seyahati izledi.1914 yılında Belçika'ya Emile Verhaeren'in yanına gitti. 1. Dünya savaşı, Stefon Zweig Belçika'dayken patlak verince, Viyana'ya döndü. Savaş Bakanlığı, Zweig'i " Savaş Arşivine" memur olarak tayin etti. Bu görevi sırasında " Yabancı Ülkelerdeki Dostlara Açık Mektup'u yazdı ve yayımladı. 1927'de Almanya'nın Münih şehrinde "Duygu Karmaşası", " Yıldızın Parladığı Anlar" ve " Tarihsel Baş Minyatür" adlı kitapları yayımlandı. Yine 1927'nin 20 şubat tarihinde "Rilke'ye Veda" başlıklı konuşmasını yaptı. Bir yıl sonra ise , Ünlü yazar Kont Leo Tolstoy'un 100. Doğum Yıldönümü Kutlamaları'na katılmak üzere Sovyetler Birliği'ne gitti. 1931'deki seyahati Fransa'ya oldu.Tarihler "1933"ü gösterirken, Nazilerin yakmaya başladıkları kitaplar arasında Zweig'ın eserleri de yer alıyordu.1934 yılında, Nazilerle Stefon Zweig arasındaki çatışmalar doruk noktasına ulaşınca, Zweig'dan "savunma" istendi ve hemen arkasından, Zweig'ın Kapuzineberg'deki evi basılarak, silah araması yapıldı. Zweig, ailesini bile yanına almadan yurdu terketti ve Londra'ya yerleşti. Bu esnada "Rotterdamlı Enasmus'un Zaferi ve Trajedisi" adlı eseri yayımlandı. 1939'da "Kalbin Sabırsızlığı" adlı romanı yayımlanır. 1940 yılının temmuz ayında, karısı Lotte ile birlikte önce Newyork'a ve sonra da konferanslar vermek üzere Brezilya, Arjantin ve Uruguay'a giderler. Aralıkta Newyork'a geri dönerek "Amerigo-Tarihi Bir Hatanın Öyküsü" adlı kitabı yazmaya başlar. 1941'de "Brezilya-Geleceğin Ülkesi" isimli kitabı yayımlar.Bu kitabın yayımlanmasının ardından Zweig ve eşi, Brezilya'nın Petropolis şehrine yerleşirler. Orada "Bir Satranç Öyküsü"nü kaleme alır. Bu kitabın önemi şuradan kaynaklanmakta: "Bir Satranç Öyküsü", satrancı gerek pratik gerek felsefi olarak çözümlemiş biri, yani Zweig tarafından yazılmıştır. Stefon Zweig, 1941'de Montaigne üzerine çalışmaya başlar ve "Dünün Dünyası-Avrupa Anıları" adlı otobiyografisini kaleme alır. Zweig 22 Şubat 1942'de karısı Lotte ile birlikte intihar eder ve devlet töreniyle Petropolis Mezarlığına gömülür.

Doğum tarihi: 28 Kasım 1881, Viyana, Avusturya


Turgut Cansever Türk mimar, şehir plancısı, düşünür. İstanbul Güzel Sanatlar Fakültesi Mimarlık Bölümünde okuyan Cansever, 1951'de mimarlık bürosu kurdu. Kent, imar, koruma alanlarında pek çok görev almış, Beyazıt Meydanını tasarlamıştır. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinden sanat tarihi doktoru ve doçent unvanını alan Cansever, 1959-60 yılında, kuruluşunda bulunduğu Marmara Bölgesi Planlama Teşkilatı Başkanlığı ve 1961'de İstanbul Belediyesi Planlama Müdürlüğü görevlerinde bulundu. Cansever, 1974-75'te Dünya Bankası İstanbul Metropol Planlama Projesi'ne başkanlık yaptı.1974-1976 arasında Avrupa Konseyi Türk Delegasyonu üyeliği yapan Cansever, 1975-1980 arasında İstanbul Belediyesinde, 1979'da Ankara Belediyesi metropol planlama, yeni yerleşmeler, kent merkezleri ve koruma danışmanlığı görevlerinde bulundu. Turgut Cansever'in yayımlanmış kitapları arasında ''Şehir ve Mimari'', ''Ev ve Şehir'', ''Kubbeyi Yere Koymamak'', ''Şehir ve Mimari Üzerine Düşünceler'' ve ''İstanbul'u Anlamak'' bulunuyor.-ÖDÜLLERİ- 2008 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri kapsamında mimari dalında büyük ödüle, 2007 yılında TBMM Üstün Hizmet Ödülü'ne ve 2005'te Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünce mimarlık dalında Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görülen Cansever, 1999 Marmara depreminin ardından ''İstanbul Deprem Çalışma Grubu''nu oluşturmuş ve ''Depreme Karşı Yeni Şehir Üretimi Projesi''ni hayata geçirmişti.Dünyada üç kez Ağa Han Mimarlık Ödülü almış tek mimardır. "Bilge Mimar" da olarak anılır. Bir mimar hakkında arşiv değerinde belgelere dayanılarak hazırlanan ilk sergi olan ''Turgut Cansever: Mimar ve Düşünce Adamı'' başlıklı sergi, 2007 yılında İstanbul'da açılmıştı.

Doğum tarihi: 12 Eylül 1921, Antalya

Ölüm tarihi ve yeri: 22 Şubat 2009, Kadıköy, İstanbul



© 2018 Sosyaledebiyat.com

  • SE Facebook
  • SE Twitter
  • SE Instagram
  • SE - Youtube