EDEBİYAT TAKVİMİ 10-16 ARALIK




BUGÜN DOĞANLAR//

10 ARALIK

Emily Elizabeth Dickinson: ABD'li kadın şair. Babası kentin önde gelen avukatlarından ve politikacılarındandı. Dedesi de orada birkaç okul kurmuş biriydi. Emily Elizabeth, Amherst Academy ve 1847-1848 arasında Mount Holyoke Female Seminary’de dini yönü ağır basan bir öğrenim gördü. Kapalı ve toplumdan uzak yaşadı. Kişiliği ve özel ilişkileri her zaman merak konusu olmuştur. 1855’de Washington’a yaptığı bir yolculuk sırasında yaşamı boyunca mektuplaştığı ünlü rahip, Charles Wadsworth’la tanıştı. 1850’de ve sonunda, mektuplarında adı “Master” olarak geçen birine aşık oldu. Bu döneminde hızla şiir yazdı. 1862’de şiirleri konusunda Thomas Wentworh Higginson adlı bir edebiyatçıya danıştı. Şiirlerinin özgünlüğünü övmekle birlikte yayımlamamasını öneren Higginson’un öğütlerinden ömür boyu etkilendi. Ölümünden önce yalnızca yedi şiiri yayımlanmıştır. 1878’de babasının yakın arkadaşlarından birine aşık oldu, karşılık bulan bu aşk duygusu mektuplarına yansıdı. Ancak 1870 yılından başlayarak ev dışına hiç çıkmadı ve hep beyazlar giyindi. Yazdığı 1775 şiir ve çok sayıda mektuptan edinilen izlenime göre tutkulu, zeki bir kadındı. Tanrı, din ve ölüm konularını şiirinde işlemiş olmakla birlikte şüphecidir. İnanç ve şüphecilik arasındaki çatışma şiirindeki gerilim ögesinin kaynağıdır. Şiire başladığı 1850 yıllarında R.W. Emerson’un aşkıncı (trancendentalist), iyimser görüşlerinin etkisi egemendi. Bu dönem şiirlerinde şakacı, utangaç bir kadın sesi duyulur. Çok ürün verdiği ve dostlarını düşünerek acı çektiği iç savaş yıllarında ise daha içe dönük, günlük yaşantıyı klasik epigramlar (kısa şiir) biçiminde dile getiren şiirler yazdı. Alabildiğine anlam yüklü sözcüklerden oluşan şiiri, yoğun ve gerilim doludur. Eserleri (başlıca): “Emily. Dickinson’dan Şiirler”1890; “Emily Dickinson’un Mektupları” 2 cilt, 1894; The Single Hound: The Poemsofa. Lifetime, 1914; “Emily Dickinson’un Yeni Şiirleri” 1945.

Doğum tarihi: 10 Aralık 1830, Amherst, Massachusetts, ABD

Ölüm tarihi ve yeri: 15 Mayıs 1886, Amherst, Massachusetts, ABD



Pierre-Felix Louis: Fransız şair ve yazar. İlk önce Şövalye ve daha sonra Fransız edebiyatına yaptığı katkılardan dolayı Légion d'honneur nişanı ile onurlandırıldı. Paris'teki École Alsacienne'de okudu ve orada gelecekteki Nobel Ödülü sahibi ve eş cinsel hakları şampiyonu André Gide ile iyi bir arkadaşlık kurdu. 1890'dan sonra, adını "Louÿs" olarak telaffuz etmeye ve son S'yi telaffuz etmeye, klasik Yunan kültürüne olan düşkünlüğünü ifade etmenin bir yolu olarak (Y harfi Fransızca olarak veya Yunanca "olarak bilinir) ifade etmeye başladı. 1890'larda, İrlandalı homoseksüel dramatist Oscar Wilde'ın arkadaşı oldu ve orijinal (Fransızca) baskısında Wilde'nın Salomé'sinin savunucusu idi. Louÿs böylece eşcinseller ile sosyalleşe bildi. Louÿs, ilk erotik metinlerini 18 yaşında yazmaya başladı. Bu sırada Parnassian ve Symbolist okullarına ilgi duydu. 1894'te, 143 düz yazı şiiri, Bilitis Şarkıları adıyla yayınlandı. Bazı şiirleri ses ve piyano için şarkı olarak uyarlandı. Claude Debussy, şiirlerinden üçünü, ses ve piyano (1897-1898) için müzik uyarlamasını yaptı. 1896'da Louÿs, ilk romanı Aphrodite - Antik Görgüleri’ni yayımladı. Hem edebi hem de sadeleştirmenin karışımı olarak kabul edilir ve o dönemde yaşayan Fransız bir yazar için en çok satanlardan idi. (350 bin kopya) Eserlerinden bazıları: 1894 Bilitis Şarkıları, 1896 Aphrodite, 1898 Kadın ve Kukla, 1901 Kral Pausole’nin Maceraları, 1906 Takımadalar, 1916 Ölümü İzle, 1925 Nimflerin Alacakaranlığı, 1925 On Dört Görüntü…

Doğum tarihi: 10 Aralık 1870, Gent, Belçika

Ölüm tarihi ve yeri: 6 Haziran 1925, Paris, Fransa


Nelly Sachs Alman asıllı İsveçli yazar ve şair. Eserlerinde savaşın insan üzerindeki tahribatını konu edindi; Tevrat ve Yahudi geleneği temaları ağırlıklı yer tuttu. 1929 yılında ilk şiir kitabı yayınlandı. Nazi baskıları sırasında 1940 yılında annesiyle birlikte Berlin'den Stockholm'a kaçtı. Almanya'da 1959 yılında yayımlanan "Kaçış ve Değişim" adlı eseri ile tanındı. Sonraki yıllarında eserleri İsveççe ve Almanca yayınlanmaya devam etti. Her iki ülkede de pek çok edebiyat ödülüne layık görüldü. 1966 yılında Nobel edebiyat ödülünü Shmuel Yosef Agnon ile paylaştı. Önemli Eserleri: Hikayeler ve Kahramanlar 1921- Ölünün İkametgahında 1947- Yıldız Kararması 1949 - Ve Kimse Devamını Bilmiyor 1957 - Kaçış ve Değişim 1959- Kumdaki İşaret 1962- Geç Şiirler 1965- Arayanlar 1966- Geceyi Bölerim 1971- Yaşayanları Arayış 1971 - Şiirler 1977.

Doğum tarihi: 10 Aralık 1891, Schöneberg, Berlin, Almanya

Ölüm tarihi ve yeri: 12 Mayıs 1970, Stockholm, İsveç


11 ARALIK

Necib Mahfuz, 1988 Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Mısırlı yazardır. Nobel ödülü kazanan ilk Müslüman ve tek Arap yazardır. "Ortadoğu'nun Balzac'ı" olarak tanınır. Varlıklı bir ailenin en küçük çocuğuydu. Kahire Üniversitesinde felsefe eğitimi gördü. 1956-57 yıllarında yazdığı Kahire Üçlemesi ile adını duyurdu. 1971'de Kültür Bakanlığı müsteşarlığından emekli olarak el-Ahram gazetesinde yazmaya başladı.Ülkesi Mısır'ı okuyucuya bir belgesel titizliği ile aktaran Necib Mahfuz, eserlerini, tasavvufi boyuta dayandırmıştır. Yapıtları adalet-zulüm, özgürlük-kulluk, bilim-din, savaş-barış gibi dualist karşıtlıkları üzerine kuruludur. Etik değerleri her şeyin üstünde tutan, fanatizmden nefret eden Mahfuz'un, "Cebelavi Çocukları" adlı romanı nedeniyle, islami fanatikler "dine hakaret ediyor," bahanesiyle fetva çıkardı. 1994 yılında bıçaklı bir saldırıdan kıl payı kurtuldu. Genç yaşta edebiyata ilgi duyan Mahfuz İngiliz ve Fransız yazarlarının yapıtlarını okudu. Kırka yakın roman dışında yedi öykü kitabı ve otuzu aşkın senaryosu ve birkaç oyunu bulunmaktadır. Mahfuz'un zaman zaman yasaklanan kitapları pek çok dile çevrilmiştir. Kitaplarından bazıları: Saray Gezisi, Zamanın Hükmü, Ezilenler, Düğün Evi, Başlangıç ve Son, Şeker Sokağı, Güz Yılgınlığı, Aynalar, Cebelavi Sokağının Çocukları, Miramar, Serap, Dilenci, Esir Übiforması, Arayış, Karnak Kafe, Nil’in Üç Çocuğu, Savrulan Kahire…

Doğum tarihi: 11 Aralık 1911, Kahire, Mısır

Ölüm tarihi ve yeri: 30 Ağustos 2006, Gize, Mısır


12 ARALIK

Gustave Flaubert, Fransız romancı. Edebiyat eleştirmenleri tarafından modern romanın kurucusu kabul edilir. 1840’ta liseyi bitirdi. 1841’de Paris Hukuk Fakültesine kaydoldu. 22 yaşındayken sara olduğu kabul edilen bir hastalığının bulunduğu ortaya çıktı. Eğitimini tamamlamadı. Rouen yakınlarındaki Croisset’ye yerleşti, yaşamının tümünü burada geçirdi. İlk yazı çalışması 1837’de yayınlandı. Kasım 1849’dan Nisan 1951’e kadar Maxime du Camp ile birlikte Yunanistan, Anadolu, Mısır, Filistin, Suriye ve İtalya’yı dolaştı. İçe kapanıklığından, yalnız Mısır’a ve Tunus’a yaptığı yolculuklarla sıyrıldı. Ünlü romanı Salambo’yu ona esinleyen de, bu yolculuklar oldu. Edebiyat dünyasından pek çok kişiyle mektuplaştı. Bu mektuplardan bazıları sonradan büyük ün kazandı. Gerçekçilik akımını başlatan kişi olarak gösterilmesinde ünlü romanı Madam Bovary kadar bu mektuplarda dile getirdiği edebiyat ve sanatla ilgili görüşleri de etkilidir. Yaşadığı dönemde kitaplarından maddi kazanç sağlayamadı. Yaşamının son yılları acılar, edebi başarısızlıklar ve maddi zorluklarla geçti. Bu dönemdeki en büyük avuntuları, manevi oğlu olan Guy de Maupassant’ın başarısı ve başını Emile Zola’nın çektiği natüralist (doğalcı) grubun ona verdiği değerdi. En ünlü romanı olan Madame Bovary 1856’da yayınlandığında, yazar ve yayıncı hakkında ahlaksızlığa teşvik suçundan dava açıldı. Madame Bovary bugün dünya edebiyatının temel taşlarından biridir. ESERLERİ: ROMAN: Madam Bovary (1856)-Bir Delikanlının Hikayesi (1870 iki cilt: Bir Delikanlının Hikayesi 1964, Gönül ki Yetişmekte 1982)-Ermiş Antonius ve Şeytan (1968)-Bouvard ile Pecuchet (1881)-Salambo (1862, Türkçe 1935-1985)OYUN: Gönül Şatosu (1880) ÖYKÜ: Üç Hikaye (1887, Türkçe 1955, 1981) DENEME: Basmakalıp Düşünceler Sözlüğü (1913) Kitap Deliliği (1926) GÜNLÜK: Kırlarda ve Kumsallarda (1886)

Doğum tarihi: 12 Aralık 1821, Rouen, Fransa

Ölüm tarihi ve yeri: 8 Mayıs 1880, Croisset


Cemil Meriç, Türk yazar, çevirmen ve düşünür. Başta dil, tarih, edebiyat, felsefe ve sosyoloji olmak üzere sosyal bilimlerin birçok alanında araştırma yapmış ve yazılar kaleme almış bir düşünce adamıdır. Telif ettiği 12 eseri ve tercümeleriyle Türk edebiyatında önemli bir yeri olduğu kabul edilir. Ailesi Balkan Savaşı sırasında Yunanistan'dan göçmüştü. Fransız idaresindeki Hatay'da Fransız eğitim sistemi uygulayan Antakya Sultanisi'nde okudu. Bir süre ilkokul öğretmenliği ve nahiye müdürlüğü, Tercüme kaleminde reis muavinliği yaptı. 1940'da İstanbul Üniversitesi'ne girip Fransız Dili ve Edebiyatı öğrenimi gördü. 1941'den başlayarak İnsan, Yücel, Gün, Ayin Bibliyografyası dergilerinde yazmaya başladı. 1942 ve 1945 yılları arasında Elazığ lisesinde, 1952 ve 1954 yılları arasında ise İstanbul`da Fransızca öğretmeni olarak çalıştı. Daha sonra İstanbul üniversitesi Edebiyat fakültesinde yabancı diller okutmanlığı görevinde bulundu, Sosyoloji bölümünde dersler verdi. Mükemmel düzeyde Fransızca okuyup yazan Meriç, İngilizceyi anlıyor, Arapçayı, kendi ifadesiyle, "söküyor"du.

Meriç, ilk çeviri kitabı Balzac'ın "Altın Gözlü Kız" romanını 1943'te yayımlandı. Victor Hugo'nun "Hermani" adlı piyesini manzum olarak tercüme etti (1948). 1954 yılının bahar aylarında bir kaza sonucu gözlerini tamamen yitirince birkaç başarısız göz ameliyatının ardından 1955'te vapurla tek başına Marsilya'ya, oradan Paris'e gitti. Altı aylık tedavi başarılı sonuç vermeyince yurda döndü. Görme yetisini yitirdikten sonra yazarlık hayatının en üretken çağı başladı. Çevresindekilere okuttuğu Fransızca ve İngilizce metinleri sözlü olarak çevirdi ve yardımcılarına yazdırdı. Basılmamış olan bir Fransızca grameri hazırladı. Dikte etmek suretiyle makaleler yazmaya devam etti. 1963'ten itibaren Edebiyat Fakültesinin Sosyoloji bölümünde sosyoloji ve kültür tarihi dersleri verdi; bu dersleri emekliliğine kadar sürdürdü. Aralıklarla yirmi yıl sürdürdüğü günlüklere 1963 yılında başladı. Sosyalizmin temelini atan ve sosyolojinin kurucusu olan Saint Simon hakkında bir eser kaleme aldı ancak basacak yayın evi bulmakta zorlandı. Eser, 1967'de Can Yayınları tarafından basıldı. Hisar dergisinde "Fildişi Kuleden" başlığı ile sürekli denemeler yazdı. O yıl, Türkiye Milli Kültür Vakfından fikir dalında ödül aldı. "Bu Ülke" adlı kitabını 1976'da yayımladı. Aynı yıl, medeniyet kavramını tartıştığı "Umran'dan Uygarlığa" adlı eseri yayımlandı. 1980'de bir edebiyat tarihi ve düşünce tarihi niteliği taşıyan "Kırk Ambar" adlı eseri Türkiye Milli Kültür Vakfı Ödülü'ne layık görüldü. 1981'de Ankara Yazarlar Birliği tarafından "Yılın Yazarı" seçildi. Dil meseleleri üzerinde önemle durdu. Dilin, bir milletin özü olduğunu savundu ve sansüre, anarşik edebiyata şiddetle çattı. 1983'te eşi Fevziye Hanım'ı kaybeden Meriς, aynı yıl Ağustos ayında beyin kanaması geçirdi ve sol tarafına felç indi. 13 Haziran 1987'de hayatını kaybetti. Cenazesi, Karacaahmet Mezarlığı'na defnedilmiştir. 2004 yılında Üsküdar Belediyesinin açtığı kültür merkezine, 2012 yılında Hatay'daki il kütüphanesine adı verilmiştir. Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde doğduğu ev müzeye dönüştürülmüştür. 2013'te İzmir'de bir ortaokula ismi verildi. Başlıca Eserleri: İnceleme: Hind Edebiyatı (1964), Saint Simon İlk Sosyolog, İlk Sosyalist (1967), Bu Ülke (1974), Ümrandan Uygarlığa (1974), Bir Dünyanın Eşiğinde (1976), Işık Doğudan Gelir (1984), Kültürden İrfana (1985). Deneme: Mağaradakiler (1978), Bu Ülke (1985). Günlük: Jurnal (1992). Diğer Kitapları: Kırk Ambar (1980), Bir Facianın Hikayesi (1981), Sosyoloji Notları ve Konferanslar (1993).

Doğum Tarihi:12 Aralık 1916, Reyhanlı

Ölüm Tarihi: 13 Haziran 1987, İstanbul


Cengiz Aytmatov, Sovyet Kırgız edebiyatçı, gazeteci, çevirmen, diplomat ve siyasetçi. Türk dünyasının ünlü yazarlarındandır. Dünya edebiyatında tartışılmaz bir yere sahip kitaplarıyla Türk kültür zenginliğini bütün dünyaya tanıtmıştır. Bişkek'de Veteriner Fakültesinden mezun oldu. Yazarlığa 1952' de başlayan Aytmatov, 1959'da Kırgız Pravdası gazetesinde muhabir oldu. Daha sonra “Dağlar ve Steplerden Masallar” adlı öykü kitabıyla büyük ün kazandı. Bu eseri, 1963'te Lenin Ödülü'ne layık görüldü ve bu ödül onu aynı zamanda en genç Lenin Ödüllü yazar da yaptı. Eserlerini, Kırgızca ve Rusça olarak kaleme alan Aytmatov, eserlerinin çoğunda tema olarak aşk, dostluk, savaş döneminin acıları ve kahramanlıkları ile Kırgız gençliğinin gelenek ve göreneklerine bağlılığını seçti. Aytmatov, milletinin tarih boyunca kazandığı sosyal, kültürel, ahlaki, edebi, askeri yani bütün maddi ve manevi zenginliğini eserlerine yansıtmış, yaşadığı coğrafyanın insanının tarih içinde kazandığı değerleri, acılarını, kahramanlıklarını, tecrübelerini yazıya döküp ölümsüzleştirmiş, halkının içinde düştüğü zor durumları eserlerinde en güzel şekilde anlatmış, onların çözümlerine dair ipuçları göstermiş, eserlerinde kendi ifadesi ile 'tipik insan'ı ortaya koymaya çalışmış bir yazardır. Hikayelerinde milletinin temel mülkü olan milli hafızaya ait efsane, destan, masal, hikaye ve türküleri ile bunların meydana geldiği şartları, ardındaki hikayeleri, insanları kullanırken, Kırgız Türk kültürünü, psikolojisiyle, duyuş ve anlayış tarzıyla, maddi manevi zenginliğiyle o kültürü bina edenlerin evlatlarına yeniden hatırlatmaya çalıştı. 1966'da SSCB Yüksek Sovyet'i üyeliğine seçildikten sonra da 1967'de SSCB Yazarlar Birliği Yürütme Kurulu üyesi olan ünlü yazar, 1968'de Sovyet Devlet Edebiyat Ödülü'nü aldı. Uluslararası Cengiz Aytmatov Vakfı Onur Başkanlığının yanı sıra "Diyalog Avrasya" dergisinin yayın kurulu üyeliğini de yapan Aytmatov, uluslararası diyalog çalışmalarıyla da tanınmaktadır. Ünlü Kırgız Yazar Cengiz Aytmatov, böbrek yetmezliği sonucu tedavi gördüğü Almanya'nın Nünberg kentindeki hastanede 10 Haziran 2008 günü hayatını kaybetti. Kırgızistan'da 2008 yılı, Cengiz Aytmatov yılı ilan edilmişti. Eserlerinden bazıları: Kassandra Damgası, Dişi Kurdun Rüyaları, GülSarı, Hiroşimalar Olmasın, Toprak Ana, Cemile, Selvi Boylum Al Yazmalım, Beyaz Gemi, Gün Olur Asra Bedel…

Doğum tarihi: 12 Aralık 1928, Şeker, Kırgızistan

Ölüm tarihi ve yeri: 10 Haziran 2008, Nürnberg, Almanya


13 ARALIK

Türkan Saylan, Türk tıp doktoru, akademisyen, yazar, eğitimci ve Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği eski genel başkanıdır. Kandilli Kız Lisesinden 1953 yılında mezun oldu. 1963 yılında da İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesini bitirdi. 1964 – 1968 yılları arasında SSK Nişantaşı Hastanesinden Deri ve Zührevi Hastalıklar Uzm. 1968 yılında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Dermatoloji Anabilim Dalı’nda Başasistanlığa başladı. 1971 yılında İngiliz Kültür Heyetinin bursuyla İngiltere‘de ileri eğitim gördü. 1972 yılında doçent, 1977 yılında profesör oldu. 1982 – 1987 yılları arasında, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Dermatoloji Anabilim Dalı Başkanlığı yaptı. 1981 – 2001 yılları arasında İstanbul Tıp Fakültesi Lepra Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürlüğü’nü yürütmüştür. 1990’da oluşturulan “İstanbul Üniversitesi Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi”nin kuruluşunda görev almış ve 1996’ya kadar Müdür Yardımcılığı ile Kadın Sağlığı derslerinin koordinatörlüğünü yaptı. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi hastanesinin Dermatoloji kliniğinin öğretim üyesi olarak 2002 tarihinde emekli olmuştur. 1976 yılında lepra (cüzzam) çalışmalarına başladı ve Cüzzamla Savaş Derneği ve Vakfını kurdu. Dünyadan ve Türkiye’den cüzamı silme konusunda büyük başarı sağladı. 1986 yılında kendisine Hindistan‘da “Uluslararası Gandhi Ödülü” verilmiştir. 2006 yılına kadar Dünya Sağlık Örgütü’nün Lepra konusunda danışmanlığını yaptı. Uluslararası Lepra Birliğinin (ILU) kurucu üyesi ve Başkan yardımcısı görevinde bulundu. Dermatopatoloji Laboratuvarının, Behçet Hastalığı ve Cinsel İlişkiyle Bulaşan Hastalıklar Polikliniklerinin kurulmasında yer almıştır. 1981-2002 yılları arasında 21 yıl, gönüllü olarak Sağlık Bakanlığı İstanbul Lepra Hastanesi Başhekimliğini yapmıştır. 1990’da oluşan “Öğretim Üyeleri Derneği”nin kurucusudur ve ilk dönem II. Başkanlığını yapmıştır. 1995’de mezun olduğu lise için oluşturulan Kandilli Kız Lisesi Kültür ve Eğitim Vakfı (KANKEV)nın 1995’de kurulan Türkiye Çağdaş Yaşamı Destekleme Vakfı (TÜRKÇAĞ)’nın kurucusu ve başkanıdır. Birçok mesleki ve sosyal derneğin üyesiydi. Birçok ödülün de sahibidir. 31 Mart 2000 tarihinde 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel tarafından Sosyal Hizmetler Danışma Kurulu üyeliğine seçildi. 2 Şubat 2001 tarihinde 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer tarafından Üniversiteler arası Kurul kontenjanından 2001’de YÖK üyeliğiyle görevlendirildi. Türkan Saylan, 18 Mayıs 2009 tarihinde İstanbul’da 74 yaşında öldü. 2009 yılında Ayşe Kulin‘in yazdığı Türkan Saylan‘ın hayatının anlatıldığı “Tek ve Tek Başına: Türkan” adlı roman; 2010 yılında senaryolaştırılarak televizyon dizisi haline getirildi. Kitapları: Hekim Olmak 15'inde Başlayan ve Bir Ömür Süren Tıbbiye Aşkı, Hayvanlar ve Çocuklar, Çağdaşlaşma Yolunda, At Kız / Bir Yaşamdan Kesitler, 100 Soruda Sivil Toplum, Son Nefeste Son Savunma, Cumhuriyet'in Bireyi Olmak, Ter Gök Dört Duvar, Toplum Mektupları, Geçmişten Geleceğe...

Doğum tarihi: 13 Aralık 1935, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 18 Mayıs 2009, İstanbul


14 ARALIK

Oral Çalışlar, Türk gazeteci ve yazar. Liseyi Tarsus Amerikan Koleji ve Tarsus Lisesinde tamamladı. Ankara Ortadoğu Teknik üniversitesi İnşaat mühendisliğinde bir yıl okudu. İstanbul İktisadi Ticari İlimler Akademisine geçti. 1968 Haziran işgallerinde Deniz Gezmiş ve arkadaşlarıyla birlikte İstanbul Üniversitesinin işgaline katıldı. 29 Ekim-10 Kasım 1968'de Samsun'dan Ankara'ya 'Tam Bağımsızlık İçin Mustafa Kemal Yürüyüşüne katıldı. 1968 yılında Ankara SBF'ye girdi. Bu okulun Sosyalist Fikir Kulübü Başkanlığını, Ankara Üniversitesi Öğrenci Birliği Genel Sekreterliğini yaptı. 68'in gençlik önderlerindendir. 12 Mart 1971 darbesinden sonra tutuklandı. 1974 yılında çıkarılan Af Kanunu'na kadar 3 yıl hapiste yattı. 1978'de yayınlanan günlük Aydınlık gazetesinin Genel Yayın Yönetmenliğini yaptı. 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle tutuklandı. Kaçaklık ve hapis günlerinden sonra 1988 Ağustos'unda serbest bırakıldı. 1990-1992 yıllarını Hamburg Senatosunun davetiyle Hamburg'ta geçirdi. 1992 Kasım ayından sonra Cumhuriyet gazetesinde çalışmaya başladı. Çeşitli TV programları hazırladı. Çok sayıda gazetecilik ve araştırma ödülü sahibi. Gazeteci İpek Çalışlar'la evli, yazar Reşat Çalışlar'ın babası. Kitaplarından bazıları: Portreler: Bu Toprağın İnsanları, Liderler Hapishanesi, 68 Anılarım, Çocukluğumun Tarsus’u, Kadınların İsveç’i, Kadınlara Dair…


16 ARALIK

Arthur Charles Clarke, İngiliz Şövalyelik Nişanı'na sahip İngiliz mucit ve bilimkurgu yazarı. Aynı zamanda Mysterious World adlı İngiliz televizyon serisinin yapımcılığını ve sunuculuğunu da yapmıştır. King's Kolejinin fizik ve matematik dallarında birinci olarak bitirdi. British Interplanetary Society'nin eski başkanı, Academy of Astronautics, Royal Astronomical Society ve başka birçok bilimsel organizasyonun üyesidir. 2. Dünya Savaşında Kraliyet Hava Kuvvetleri subayı olarak ilk kez radar yoluyla kör iniş yaptırma denemelerinde görevliydi. Elli kitap yazmış, bu kitaplar otuzun üzerinde dile çevrilmiş ve yirmi milyondan fazla satmıştır. Arthur C. Clarke, yazarlık ve bilim adamı kariyerleri boyunca UNESCO-Kalinga Prize, Academy Award, Heinlein Award gibi onlarca ödül kazanmış, şövalye ve sör gibi farklı unvanların sahibi olmuş ve Nobel Barış Ödülü‘ne aday gösterilmiştir. 4923 Clarke adlı bir astroid ve Serendipaceratops arthurcclarkei adlı bir dinozor türü, ünlü yazarın adını taşımaktadır. 1956 yılında Sri Lanka‘ya taşınan Clarke, ölümüne kadar orada yaşadı. Sri Lanka’da, ülkenin en büyük onur nişanı olan Sri Lankabhimanya ile ödüllendirilen yazar, hem İngiliz hem de Sri Lanka vatandaşıydı. Cep telefonu, uydu ve benzeri pek çok teknolojik gelişmeye önemli katkılar sağlamış olan, tarihteki en büyük ve üretken bilim-kurgu yazarlarından biri olarak gösterilen Clarke, 19 Mart 2008 tarihinde Sri Lanka’daki bir hastane odasında solunum yetmezliği sebebiyle ölmüştür. ROMANLARI: Çocukluğun Sonu, Cennetin Çeşmeleri, 2001 ve Ötesi, Yamuk Bakan Öyküler, Son Nesil, Susuz Deniz, Tanrının Dokuz Milyar Adı, Uzak Dünyanın Şarkıları, Beşik, Deprem & Richter 10, İmparator Dünya, Yunus Adası, Suikastçi...

Doğum tarihi: 16 Aralık 1917, Minehead, Birleşik Krallık

Ölüm tarihi ve yeri: 19 Mart 2008, Kolombo, Sri Lanka

BUGÜN ÖLENLER

10 ARALIK

Luigi Pirandello, İtalyan yazar. Özellikle oyun yazarı olarak tanınmıştır. Roman ve kısa hikâyeleri de vardır. 1934 Nobel Edebiyat Ödülü sahibidir. Roma ve Bonn’da edebiyat ve felsefe üzerine yüksek öğrenim gördü. Gazetecilik ve öğretim işleri yaptı. Yeteneğinin gençlik coşkusunu dile getiren şiir kitabını çıkardı:"Gülümseyen Acı" 1889. 1894’teki evliliği yüzünden toplumsal yaşamdan çekilmek 1919’da eşini bir akıl hastanesine bırakmak zorunda kaldı. Bütün bu süre içindeki sanatçılığı ise yaşadığı dramın sorunlarını işlemeyi görev edinmiş gibi oldu. Görünüşle gerçeğin arasındaki uzlaşmaz ayrılıkları, hiçbir insanın karşısındakinin iç gerçeğini anlayamayacağı savını irdeledi. Anlatı türünde Pirandello, 1894-1926 arasında 246 öykü ile 7 roman yayımladı: "Safdışı" 1901, "Dönemeç" 1902, "Ölü Matta Pascal" 1904,"Karımın Kocası" 1911, Uno, "Bir, Hiç Kimse ve Yüz Bin" 1926 vb ününü pekiştiren oyun yazarlığının öykülerinden kaynaklanan konular; insan kişiliğinin çok yanlılığı ile gerçek bene varmanın olanaksızlığa yakın güçlüdür. Kesin bir gerçek bulunmadığına, gerçeğin her zaman göreceli olduğuna inanan yanıyla, dönüp dönüp aynı konu ve kişileri canlandırırsa da, her seferinde yarattığı yeni çevre eserine de canlı bir değişkenlik katar. 1934’te Nobel Edebiyat Ödülü’ nü aldı. 1910’dan sonra başladığı halde 40’ı geçen oyunları, Mussolini’nin esirgemesin de kurduğu tiyatro topluluğunun değişmez repertuvarı oldu. Başlıca oyunları: "Sicilya’nın Kireçleri”, Liola (1916),"Size Öyle Geliyorsa Öyledir" 1917, "Küp" 1917,"Oyunun Kuralları" 1919, "İnsan, Hayvan ve Erdem" 1919," Altı Kişi Yazarını Arıyor" 1921, "Ağzı Çiçekli Adam" 1926 , "Sana Verdiğim Yaşam" 1924,"Öteki Oğul" 1925, "Nasıl Olduğunu Kimse Bilmiyor" 1935 vb. Pirandello’nun öykü, roman ve özellikle oyunları dünya sineması için harcana harcana bitirilemeyen sonsuz bir hazine oldu. Son yıllarda Taviani kardeşlerin yönetiminde çevrilen altı öykülük Kaos dizisi ise gösterildiği her yerde başeser olarak karşılandı.

Doğum tarihi: 28 Haziran 1867, Agrigento, İtalya

Ölüm tarihi ve yeri: 10 Aralık 1936, Roma, İtalya


11 ARALIK

Sedat Simavi, Türk gazeteci, yazar ve karikatürist. Aynı zamanda Hürriyet gazetesinin kurucusudur. Babası Hamdi Simavi Bey, annesi Abdülhamit sadrazamlarından Saffet Paşa’nın torunu Aliye Hanım’dır. Sedat Simavi, babasının görevli olduğu Samsun'da ilk Fransızca derslerini aldı. Kadıköy Saint-Joseph Fransız Okulunda başladığı öğrenimini Galatasaray Lisesi'nde tamamladı (1912), Okul sıralarında ilk karikatürleri yayınlanmaya başlandı. 1.Dünya Savaşı patlak verince Hadımköy'deki birliğine katıldı. 1916'da Şeker Bayramının birinci günü "HANDE" adındaki haftalık dergiyle yayın hayatına atıldı. 1917'de Müdafaa-i Milliye Cemiyeti adına ilk defa konulu bir film çevirdi. “PENÇE”, “CASUS” ve “ALEMDAR VAKASI” filmleri böyle doğdu. “DİKEN” ve “İNCİ” dergilerini de bu arada yayımlamıştı. Sedat Simavi, günlük gazete idealine 21 Temmuz 1920'de “DERSAADET” ile kavuştu. Onu “PAYİTAHT”, “GÜLERYÜZ” izledi. 15 Mart 1933'te yayın hayatına atılan haftalık “YEDİGÜN” ile 18 yıl en çok satan dergiyi çıkarma başarısına sahip oldu. Gazetecilerin dayanışmalarını ve bağımsızlıklarını sağlamak amacıyla Türkiye Gazeteciler Cemiyetinin kurulmasında öncü oldu. Cemiyetin 1 numaralı Şeref Rozetini taşıdı ve ilk başkanlığa seçildi. Sedat Simavi, 1 Mayıs 1948'te Türkiye'nin en büyük tirajlı gazetesi “HÜRRİYET” i yayımlamaya başladı. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Başkanı iken Üniversitede Gazetecilik Kürsüsünün kurulması için de ilk yazılı başvuruyu yaptı. Sedat Simavi'nin mücadeleli hayatı 11 Aralık 1953'te son buldu.

Doğum tarihi: 1896, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 11 Aralık 1953, İstanbul


Hüseyin Nihal Atsız, Türk yazar, şair, düşünür ve öğretmen. Türklerin tarihini konu edindiği edebi eserleri, tarih araştırmaları vardır. Türkçü-Turancı dünya görüşüne sahiptir. İstanbul Üniversitesi- Edebiyat Fakültesinden 1930 yılında mezun oldu. Atsız, önce Malatya Ortaokulunda Türkçe, daha sonra Edirne Lisesinde Edebiyat hocalığına tayin edildi. Süleymaniye Kütüphanesinde uzman olarak görevlendirildi. 1950-1951 öğretim yılının başında Haydarpaşa Lisesi edebiyat öğretmenliğine getirilen Atsız, burada iki yıl görev yaptı.1969’da emekliye ayrıldı. Atsız, 11 Aralık 1975’te vefat etti. Roman: Dalkavuklar Gecesi 1941, Bozkurtların Ölümü 1946, Bozkurtlar Diriliyor 1949, Deli Kurt 1958, Z Vitamini 1959, Ruh Adam 1972. Öykü: 'Dönüş' (1931), Orhun (1943), 'Şehidlerin duası' (1931), 'Erkek kız' (1931), 'İki Onbaşı, Galiçiya...1917...' (1931), Çınaraltı (1942), 'Her çağın masalı: Boz oğlanla Sarı yılan', (1966). Şiir: Yolların Sonu (1946) İnceleme: Türk Tarihi Üzerine Toplamalar -Türkler ve Osmanlı Sultanları Tarihi -Türk Edebiyatı Tarihi -Türk Ülküsü -Osmanlı Tarihine Ait Takvimler -Türk Tarihinde Meseleler. Biyografi: Edirneli Nazmi - Kemalpaşaoğlu - Birgili Mehmet Efendi – Ebussud.

Doğum tarihi: 12 Ocak 1905, Kadıköy, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 11 Aralık 1975, İstanbul


Mücap Ofluoğlu, tiyatro oyuncusu, seslendirme sanatçısı, film yönetmeni, yazar. 1970'ler başında İstanbul Şehir Tiyatrolarında canlandırdığı Cyrano de Bergerac'la ün kazanan sanatçı, 1979'da Moliere'in Hastalık Hastası oyununu Türkiye’de ilk kez sahneye koyan kişi oldu. Haydar Paşa Lisesinde okuyarak oradan mezun oldu. Tiyatro hayatına İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları Çocuk Bölümünde başladı. Sonra da Dram ve Komedi bölümlerine geçti. 1943 yılında tiyatronun yanı sıra “Dertli Pınar” filmiyle sinema oyunculuğuna başladı. 1946’da Jül Sezar oyununda figüran olarak İstanbul Şehir Tiyatroları büyük oyunlarına geçti ve 1979 yılına kadar İstanbul Şehir Tiyatrosunda görev yaptı. 1979 da bir süre yönetim kurulu üyeliğini yaptıktan sonra İstanbul Şehir Tiyatrolarından ayrıldı. 25 Kasım 1946 tarihinde yayına başlayan siyasi mizah gazetesi MARKO PAŞA’nın yazar kadrosunda yer aldı. 17 Mart 1947 tarihli 16. ve 17.sayılarda Marko Paşa dergisinin sahibi ve yazı işleri müdürü oldu. Çeşitli gazete ve dergide yazarlığını sürdürdü. Şiir, anı, söyleşi vs. türde kitapları yayınlandı. Ofluoğlu, 1940’lı yıllarda Moliere’in “Hastalık Hastası” adlı oyununu Türkiye’de ilk kez sahneye koyan tiyatrocudur. Yine 1940’lı yıllarda, İpek Film Stüdyosunda sesiyle pek çok karaktere can vermeye başladı, 1960’lı yıllarda ise Öztürk Serengil seslendirmesiyle sanatçıya müthiş bir ruh katmıştı. Tiyatro yönetmenliği de yapan sanatçı, Hisar Eğitim Vakfı adına 1983 yılında Tiyatroda 40. Yıl jübilesini yaptı. Toplanan gelirle, İstanbul Devlet Konservatuvarı tiyatro bölümü öğrencilerine burs vermeye başladı. Her yıl verilen Afife Jale Ödülleri kapsamında Nisa Serezli Aşkıner Özel Ödülü Yaşamı Boyunca Tiyatro Dalında Başarılı Çizgisini Sürdürmüş Tiyatro Sanatçısı olarak 2006 yılında Mücap Ofluoğlu’na verildi. 2011 yılında Artshop Yayınları tarafından basılan, Fotoğraftaki Çocuk adlı kitabında 1945 ten beri çeşitli yerlerde yayınlanmış şiirlerinin bir bölümünü topladı. Ödülleri: 2006 – 10. Afife Tiyatro Ödülleri – Nisa Serezli Aşkıner Özel Ödülü, 2007 – Uluslararası Tiyatro Eleştirmenleri Birliği, Onur Ödülü. Kitapları: Fotoğraftaki Çocuk Şiir 2011, Silinmiş Alkışlar İçinde 2008, Aynada Tiyatro Anıları 2006, Suya Yazı Yazanlar 2003, Ağlamakla Gülmek Arasında 1993, Dünya Bir Sahnedir 1995, Bir Avuç Alkış (Anılar) 1996, Aynadaki Anılar 2 (Anı, Mektup) 1991, Mücap Ofluoğlu 40. Sanat Yılı 1983.

Doğum tarihi: 4 Kasım 1923, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 11 Aralık 2012, İstanbul


13 ARALIK

Oğuz Atay, Türk roman, öykü ve oyun yazarı. 1951'de Ankara Maarif Koleji'ni, 1957'de de İTÜ İnşaat Fakültesini bitirdi. Üç yıl sonra İstanbul Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi İnşaat Bölümünde öğretim üyesi oldu. 1975'te doçent olan Atay, Topografya adlı bir de mesleki kitap yazdı. Çeşitli dergi ve gazetelerde makale ve söyleşileri yayınlandı. Oğuz Atay, Tutunamayanlar'ın 1971-72'de yayınlanmasından sonra, önemli bir tartışmanın odak noktası oldu. Bu romanıyla 1970 TRT Roman Ödülü'nü kazandı. Türk edebiyatının en önemli eserlerinden biri olan Tutunamayanlar, eleştirmen Berna Moran tarafından, "hem söyledikleri hem de söyleyiş biçimiyle bir başkaldırı" olarak nitelendirilmiştir. Moran'a göre Tutunamayanlar'daki edebi yetkinlik, Türk romanını çağdaş roman anlayışıyla aynı hizaya getirmiş ve ona çok şey kazandırmıştır. Atay'ın büyük etki yaratan eseri Tutunamayanlar'ı 1973'te yayınladığı Tehlikeli Oyunlar adlı ikinci romanı izlemiştir. Hikayelerini Korkuyu Beklerken başlığı altında toplayan Atay, 1911-1967 yılları arasında yaşamış Prof. Mustafa İnan'ın hayatı konu eden Bir Bilim Adamının Romanını 1975 yılında yayımlamıştır. 1973 yılında yayımlanan Oyunlarla Yaşayanlar adlı oyunu Devlet Tiyatrosunda sahnelenmiştir. Atay, beyninde çıkan bir tümör nedeniyle büyük projesi "Türkiye'nin Ruhu"nu yazamadan 13 Aralık 1977'de, İstanbul'da hayatını kaybetmiştir. Öldükten sonra 1987'de Günlük, 1998'de ise Eylembilim adlı kitapları yayımlanmıştır. Sağlığında hiçbir kitabı ikinci baskı bile yapamayan Atay'ın kitapları ölümünden sonra büyük ilgi gördü ve defalarca basıldı. Yıldız Ecevit'in hazırladığı Oğuz Atay biyografisi "Ben Buradayım..." - Oğuz Atay'ın Biyografik ve Kurmaca Dünyası 2005 yılında yayınlandı. Tehlikeli Oyunlar romanı, 2009 yılında Seyyar Sahne tarafından aynı adla tiyatro oyunu olarak uyarlanarak sahnelenmiştir. Bir Bilim Adamının Romanı adlı biyografik eseri de 2012 yılında Bir Bilim Adamının Oyunu: Mustafa İnan adıyla Te Sahne tarafından tiyatroya uyarlanarak sahnelenmiştir. Eserlerinde düşle gerçeğin birbirine karışması, üst kurmacanın kurgunun ana ilkesi olması Oğuz Atay'ı postmodernist roman kategorisinde eser veren ilk yazar yapmıştır. Oğuz Atay, özellikle Tutunamayanlar romanında, modern şehir yaşamı içinde bireyin yaşadığı yalnızlığı, toplumdan kopuşları ve toplumsal ahlaka, kalıplaşmış düşüncelere yabancılaşan, tutunamayan bireylerin iç dünyasını anlatır. Yapıtları eleştiri, mizah ve ironi barındırır. Кastamonu Valiliği kendisi adına 2007 yılından beri Oğuz Atay Edebiyat ödülleri vermektedir. Eserleri: Tutunamayanlar (1972), Tehlikeli Oyunlar (1973), Bir Bilim Adamının Romanı (1975), Korkuyu Beklerken (1975), Oyunlarla Yaşayanlar (1975), Günlük (1987), Eylembilim (1998).

Doğum tarihi: 12 Ekim 1934, İnebolu

Ölüm tarihi ve yeri: 13 Aralık 1977, İstanbul


Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Türk yazar ve diplomat. Roman, öykü ve makaleleri ile Türk toplumunun Tanzimat’tan bu yana geçirdiği değişiklikleri anlatmış bir yazardır. Babasının ölümünden sonra annesiyle yine Mısır'a döndü, öğrenimini İskenderiye'deki bir Fransız okulunda tamamladı. 1908'de başladığı İstanbul Hukuk Okulunu bitirmedi. 1909'da, arkadaşı Şehabettin Süleyman aracılığıyla Fecr-i Âti Topluluğu'na katıldı. 1916'da tedavi olmak için gittiği İsviçre'de üç yıl kadar kaldı. Mütareke yıllarında İkdam Gazetesindeki yazılarıyla Kurtuluş Savaşını destekledi. 1923'te Mardin, 1931'de Manisa Milletvekili oldu. Bir yandan da gazeteciliğini ve roman yazarlığını sürdürdü. 1932'de Kadro Dergisinin kurucuları arasında yer aldı. Savunduğu bazı görüşler aşırı bulunduğu için Kadro Dergisinin 1934'te yayımına son vermek zorunda kalmasından sonra Tiran Elçiliği'ne atandı. Daha sonra 1935'te Prag, 1939'da La Haye, 1942'de Bern, 1949'da Tahran ve 1951'de yine Bern Elçiliklerine getirildi. 27 Mayıs 1960'tan sonra Kurucu Meclis Üyeliği'ne seçildi. Siyasal hayatının son görevi 1961-1965 arasındaki Manisa Milletvekilliği oldu. 13 Aralık 1974'te Ankara'da öldü. Karaosmanoğlu, yazarlığa Ümit, Servet-i Fünun, Resimli Kitap gibi dergilerde başladı. Fecr-i Âticiler'in "sanat şahsi ve muhteremdir" görüşünü paylaştığı ve "sanat için sanat" yaptığı bu ilk döneminde Nirvana adlı bir oyun, makaleler, denemeler, düzyazı şiirler ve öyküler yazdı. Türk Toplumunun çeşitli dönemlerdeki gerçekliğini sergilemek istediği için bir ikisi dışında eserlerinde belli tarihi dönemleri ele aldı. Kiralık Konak I. Dünya Savaşı öncesinin, Hüküm Gecesi II. Meşrutiyet'in, Sodom ve Gomore Mütareke Döneminin, Yaban Kurtuluş Savaşı yıllarının, Ankara Cumhuriyet'in ilk on yılının, Bir Sürgün II. Abdülhamid Döneminin işlendiği romanlardır. Panorama 1923-1952 yıllarını kapsar. Karaosmanoğlu, 1920'lerden sonra iyimser bir devrimci görünümündeyken, sonra umutlarını yitirerek romancılığını devrimci yönde kullanmaktan vazgeçmiştir. 1955'ten sonra da anı kitaplarından başka bir şey yazmamıştır. Romanları arasında en ünlüleri Nur Baba, Kiralık Konak ve Yaban'dır. Nur Baba, Karaosmanoğlu'nun ilk romanıdır. 1922'de kitap olarak çıkmadan önce gazetede yayımlanmıştır. Ama yazılışı ondan sekiz dokuz yıl öncesine gider.

Doğum tarihi: 27 Mart 1889, Kahire, Mısır

Ölüm tarihi ve yeri: 13 Aralık 1974, Ankara, Türkiye


Behçet Necatigil, Türk şair, öğretmen, çevirmen. Modern Türk şiirinin önde gelen şairlerindendir. Herhangi bir edebi akıma katılmamış; bağımsız bir şair ve fikir adamıdır. Genellikle şiirlerinde aşk, aile, hastalık, bunalım, ölüm ve yalnızlık konularını işlemiştir. Kendini sürekli geliştirip olgunlaşan şair felsefe ile şiiri birleştirerek edebiyata farklı bir soluk getirmiştir. Şair şiirlerinde aynı zamanda hem batı hem de doğu kültürünü bir araya getirip oldukça kaliteli şiirlere hayat vermiştir. Edebiyat dünyasının önemli yazarlarından biri olan Behçet Necatigil ayrıca “Kelebeğin Rüyası” adlı filmde de konu olmuştur. Şiir kitapları: Kapalı Çarşı (1945), Çevre (1951), Evler (1953), Eski Toprak (1956), Yaz Dönemi (1963), Söyleriz (1979). Radyo Oyunları: Yıldızlara Bakmak (1965), Gece Aşevi (1967), Üç Turunçlar(1970), Pencere (1975). Düz Yazıları: Bile / Yazdı –Tutiname. Antolojileri: Küçük Mitologya Sözlüğü (1959), Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (1960), Edebiyatımızda Eserler Sözlüğü (1979). Mektupları: Mektuplar (Ölümünden sonra yayınlanmıştır 1989), Serin Mavi ( Ölümünden sonra yayınlanmıştır 1999).

Doğum tarihi: 16 Nisan 1916, İstanbul, Türkiye

Ölüm tarihi ve yeri: 13 Aralık 1979, İstanbul, Türkiye

14 ARALIK


Vicente Pío Marcelino Cirilo Aleixandrey Merlo, İspanyol şair. Çocukluğu Mâlaga'da geçti. 1909 yılında aile Madrid'e göçtü ve Alexiandre orada hukuk ve ekonomi okudu. Öğrenimi sonrasında geçirdiği bir ağır hastalık sonucu kendisini yazmaya verdi. 1926'da ilk şiirlerini Revista de Occidente adlı dergide yayınladı. İlk şiir kitabı Ambiot ise 1928 yılında yayınlandı. Çoğu kez gerçeküstücü olarak tanımlanmışsa da, kendisi bu nitelemeyi her zaman yadsımıştır. Sigmund Freud'un yapıtlarından derin biçimde etkilenmiş, canlı ve renkli şiirler yazmıştır. 1936'dan 1944'e değin şiirlerinin yasaklanmasına karşın, İs­panya İç Savaşı boyunca İspanya'dan ayrılmadı. 1949'da İspanya Kraliyet Akademisi'ne seçildi. Franco döneminde, farklı okullardan genç yazarları yüreklendirdi; hapiste olan yazarların serbest bırakılması, sansürün yumuşatılması için uğraş verdi. Ona Ulusal Edebiyat Ödülü'nü kazandıran ve ilk önemli kitabı olan Yıkım ya da Aşk'da (1935) beliren üslubuyla serbest nazmın ustası kabul edilir. Bu yapıtta, fiziksel evrenle insanın özdeşleşmesi temasını işler. Cennetin Gölgesinde de (1944) benzer temalar görülür. Zaman, ölüm ve insan dayanışması temalarına değindiği Kalbin Tarihi (1954) ve Uçsuz Bucaksız Bir Ülke (1962) adlı kitaplarında, insan yaşamı gittikçe artan bir önem kazanır. Aleixandre'nin daha sonraki şiirleri metafizik niteliktedir. Yetkinlik Şiirleri (1968) ve İçgörü Konuşmalarında (1974) ölümü, bilgiyi ve deneyimi inceler. Aleixandre, son derece derin ve özgün şiirlerinin yanı sıra çağdaş yazarları anlattığı Karşılaşmalar (1958) adlı bir kitap da yayımlamıştır.1977 Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazandı.

Doğum tarihi: 26 Nisan 1898, Sevilla, İspanya

Ölüm tarihi ve yeri: 14 Aralık 1984, Madrid, İspanya


Rodney William Whitaker, Amerikalı yazar. Romanlarında genellikle Trevanian takma adını kullandığı için bu isimle tanınır. 14 Aralık 2005'te 74 yaşında hayata veda etti. Birleşik Krallık'ın batısında adı açıklanmayan bir kronik akciğer hastalığı tedavisi gören Whitaker, 15 Aralık'ta toprağa verildi. Vasiyetine uygun olarak mezarının yeri açıklanmadı. Whitaker, kendi adının yanısıra, "Nicholas Seare", "Benat leCagot" dahil bir dizi takma isimle de kitaplar yayınladı. Yayıncısına göre, Trevanian, ölümünden sonra da yayınlanabilecek çok miktarda malzeme bıraktı. Trevanian'ın Türkçe'ye çevrilen kitapları arasında en çok tanınanı "Şibumi." "Katya'nın Yazı", "İnfazcı", "Hesaplaşma", "Yirminci Mil", “İnci Sokağı”, “Kasaba”, “Kentte Sıcak Gece” Türkçe'ye çevrilen ve en bilinen diğer kitapları. Kitapları dünyada milyonlarca basılan Whitaker, yaşamı süresince hiç ortaya çıkmayarak kendisini gizledi. Adının açıklanmasına rağmen, ünlü yazarın esrarengiz imajı ölümünden sonra da sürüyor.

Doğum tarihi: 12 Haziran 1931, Granville, New York, ABD

Ölüm tarihi ve yeri: 14 Aralık 2005, West Country, İngiltere


15 ARALIK

Şükran Kurdakul, Türk şair, yazar ve araştırmacı. İzmir Karşıyaka Lisesinde okurken (1946) Ceza Yasasının 142. maddesine aykırı eylemde bulunduğu savıyla 4,5 ay tutuklu kaldığı için okuldan çıkarıldı. İzmir Belediyesinde daktiloluk, İstanbul'da Ziraat Bankası Bahçekapı şubesinde depo ve muhasebe memurluğu yaptı. Ceza Yasasının 141. maddesine aykırı eylemde bulunma savıyla 2 yıl tutuklu kaldı. Askeri Yargıtay'da aklandı. Ceza evinden çıkınca, Tan, Yeni Gazele, Varlık Yayın evinde düzeltti işlerinde çalıştı. Rüknettin Resuloğlu'nun sahibi olduğu Yelken dergisini yönetti (1958-1962), kendisi de Ataç (1962- 1964, 30 sayı) ve Eylem (1964- 1966, 34 sayı) dergilerini çıkardı. Fikirler, Çığır, Kovan, Genç Nesil, Kaynak, İstanbul, Yeryüzü, Beraber, Yelken, Ataç, Yön, Eylem, Ant, Vatan, Akşam, Yeni Edebiyat, Yeni Ufuklar, Yeni Dergi, Yeni Gazete, Yansıma, Cumhuriyet, Milliyet-Sanat, Çağdaş Eleştiri, Yazko Edebiyat, Bilim ve Sanat, Yeni Düşün dergi ve gazetelerinde çıkan şiir, yazı ve öyküleriyle adını duyurdu. Cumhuriyet gazetesinde köşe yazıları yazdı. Şiirde ilk denemelerini 15-16 yaşlarında yaptı. Değişik gençlik duyarlıklarını Tomurcuk (1943) adlı kitapta topladı. Bunlar hece ölçüsüne bağlı kalarak gençlik deneyimlerinin işlendiği şiirler. Zevklerin ve Hülyaların Şiirleri (1944) ise, ölçü dışına kayma eğilimlerinin öne geçerek, çevreyi, yaşam sevgisini ve insanları anlattığı şiirler oldu. Yeryüzü (1951-1952) ve Beraber (1952-1953) dergilerinde çıkan şiirlerinde ulusal kurtuluş ve sömürü temaları ağır bastı. 1943-1953 yıllarında çeşitli dergilerde yayımlanmış şiirlerinden sonra toplumcu gerçekçi sanata yöneldi. 1940 kuşağı toplumcu şairleri arasında yer alışı Hikmet Altınkaynak'ın Edebiyatımızda 1940 Kuşağı adlı kitabında (1977) değerlendirildi. Ayrıca Öner Yağcı'nın bir incelemesi Şükran Kurdakul adıyla 1994 yılında yayımlandı. 2000 Yılı Tüyap Kitap Fuarı tarafından Onur Yazarı seçildi. Bu nedenle Alpay Kabacalı tarafından hazırlanan Coşkunun ve Direncin Şairi Şükran Kurdakul kitabı (2000) yayımlandı. Ödülleri: 1982 Nevzat Üstün Şiir Ödülü, Bir Yürekten Bir Yaşamdan ile. Eserlerinden bazıları: Şiir: Giderayak (1956), Halk Orduları (1969), Acılar Dönemi (1977), Ölümsüzlerle (1985), Bir Yürekten Bir Yaşamdan (1982)… Öykü: Beyaz Yakalılar (1972), Kurtuluştan Sonra (1973), Onların Çocukları (1975)… Derleme-İnceleme-Anı kitapları: İçe Kapanış, Charles Baudelaire (derl. 1959), Zindandaki Şair (1990), Nâzım'ın Bilinmeyen Mektupları (1986), Cezaevinden Babıâli'ye BabIâli'den TİP'e (anı, 2003)…

Doğum tarihi: 23 Mart 1927, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 15 Aralık 2004, Kızıltoprak, İstanbul


16 ARALIK

Wilhelm Karl Grimm, Alman edebiyatçı. Alman Dili ve Edebiyatı bilimcisidir. Alman hikaye ve efsanelerini derlemesiyle tanınır. Biyografisi ve eserleri kendisinden bir yaş büyük abisi Jacob ile benzeşik olduğu için her daim Grimm Kardeşler olarak anılmıştır. Grimm Kardeşler adıyla tanınmış olsa da, abisinden bağımsız olarak kaleme aldığı folklor eserleri ile de klasik dil bilimi ve edebiyatçılar arasında saygın bir konuma sahiptir. 1803 yılında, abisinin peşinden Malburg Üniversitesi’ne giren Willhelm, burada hukuk eğitimi aldı. 1814–1829 yılları arasında Kassel’de kütüphane memuru olarak görev yapa Wilhelm Grimm, daha sonra ise Gottingen Üniversitesinde kütüphaneci olarak çalışmaya başladı; 1835 yılında ise profesör unvanını kazandı. Alman yiğitlik destanları ve folklor hikayeleri üzerine uzmanlaşan Wilhelm Grim, ayrıca abisiyle beraber Alman Dil Bilimi ve Alman Edebiyatı bölümlerini kurmuş, dev bir Alman Sözlüğü oluşturmuştu. Wilhelm Karl Grimm, 16 Aralık 1859 tarihinde, Berlin’de hayata gözlerini yumdu. Mezarı günümüzde Berlin mezarlığı olarak adlandırılan St Matthaus Kilisesindedir.

Doğum tarihi: 24 Şubat 1786, Hanau, Almanya

Ölüm tarihi ve yeri: 16 Aralık 1859, Berlin, Almanya


Ercüment Ekrem Talu, Türk gazeteci, yazar ve siyasetçi. Talu, ömür boyu devletin çeşitli kademelerinde görev yapmış ve birçok gazete ve dergide fıkra, sohbet, makale, hikaye, roman, hatıra ve şiirler yayınlamış, bir dönemin çok okunan yazarları arasına girmiş bir yazar ve mizah ustasıdır. Babası Recaizâde Mahmut Ekrem Bey'dir. İyi bir öğrenim gören Ercüment Ekrem, Galatasaray Lisesini ve Mekteb-i Hukuk'u bitirmiş, Paris Siyasi İlimler Okulu'na devam etmiştir. Çeşitli memuriyetlerden sonra Ankara Hukuk Fakültesi, Gazi Terbiye Enstitüsü Fransızca Öğretmenliği, Galatasaray ve Nötre Dam de Sion Liselerinde Edebiyat öğretmenliği görevlerinde bulunur. 1950 yılında Galatasaray Lisesi öğretmenliğinden emekliye ayrıldıktan sonra, İstanbul Şehir Tiyatroları Edebi Heyetinde ve Sular İdaresi yönetim kurulu üyeliğinde bulunmuştur. 16 Aralık 1956'da İstanbul'da yatmakta olduğu Fransız Hastanesinde siroz hastalığından ölen Ercüment Ekrem Talu, Zincirlikuyu Mezarlığına gömülmüştür. Ercüment Ekrem'in ilk yazıları 1904'te Çocuklara Mahsus Gazetede yayımlanır. Meşrutiyetten önce Ercüment Ekrem'in Fransızca gazeteler de dahil olmak üzere birçok yayın organında muhtelif makaleleri görülür. Fakat onun asıl şöhreti ve gerçek muharrirlik hayatı 1908'den sonra başlar. Bu tarihten itibaren Ekrem'in devrin çeşitli gazete ve dergilerinde genellikle alaya bir üslupla kaleme aldığı mizahi fıkraları, sohbet ve hikayeleri yayınlanır. Bu yazılarında Ekrem, Karga, Çekirge, Kertenkele, Ebul Muvakkar, Evliyayı Cedit gibi değişik isimler kullanır. Mütarekeden önce (1920) Aka Gündüz'le birlikte "Alay" adlı haftalık bir mizah dergisi çıkarır. Romanlarının yanı sıra hikaye ve tiyatro vadisinde yazdığı eserlerinde de toplumsal meseleleri ele alıp işleyen Ekrem, bunların hiçbirinde edebi zevki ve içtimai nükteleri ihmal etmez. Aynı zamanda eserlerinde muhtelif tipleri son derece tabii ve canlı tasvirlerle kaleme alan Talu, edebiyatımızda meddah geleneğini yazılarında başarıyla sürdüren yazarlardan biridir. Talu, Türkçe'den başka Farsça, Fransızca, İtalyanca, Latince, Yunanca, İngilizce, Almanca, İspanyolca, Lehçe dillerini okur, konuşur ve yazardı. Eserlerinden bazıları: Roman: Gün Batarken (1922), Asriler (1922), Kodaman (1934), Gemi Aslanı (1928)… Hikaye: Güldüren Kitap (1927), Gün Doğmayınca (1927), Sevgiliye Masallar (1925), Evliya-ı Cedit (1936)…

Doğum tarihi: 1886, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 16 Aralık 1956, İstanbul


William Somerset Maugham İngiliz oyun, hikaye ve roman yazarı. Çağdaşlarının modernist akımın etkisinde yazdığı bir dönemde daha sade bir tarz seçti. Yazdığı oyunların sıkça sahnelenmesi sayesinde popüler bir yazar haline geldi. Tıp öğrenimi ve hekimlik mesleği sırasında yaşam gerçeklerini yakından gözledi, Fransızca ve Almancayı da anadili gibi konuşur duruma geldi, dünyanın birçok yerini gezdi, edebiyat eserlerinin gördüğü geniş ilgi ve getirdiği büyük kazançla zenginleşti, son yıllarını (1928 sonrası) Fransa’nın güneyinde geçirdi, hemen bütün eserleri sinemaya aktarıldı. Yaşamın getirdiği renkli ve değişik konularla insan ruhunun derinliklerini aradı, hoş ve aranan bir yazar sayıldı. Başlıca romanları: Lambeth’li Liza 1897, Şehvet Düşkünü 1915, Büyülenmiş Adam ( ressam Gaugaine’in yaşamı) 1919, Renkli Peçe 1925, Pastalar ve Bira 1930, Şeytanın Kurbanları 1944, Catalina (1948). Oyunları: Lady Frederick (1907), Çember 1921, Süveyş Ötelerinde 1922, Ölüm Mektubu 1927, Bağlı Eş 1926, Sheppey (1933) vb.

Doğum tarihi: 25 Ocak 1874, Paris, Fransa

Ölüm tarihi ve yeri: 16 Aralık 1965, Nice, Fransa


Rakım Ziyaoğlu, gazeteci ve yazar. Ziyaoğlu, eğitimini İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesinde yaptı. Mesleğe 1938 yılında İzmir'de Halkın Sesi ve Yeni Asır gazetelerinde başlayan Ziyaoğlu, Tasvir, Tan, Akşam, Ekspres, Yeni İstanbul, Ekonomi-Politika, İstanbul Dergisi ve Pazar Ekonomi gibi gazete ve dergilerde çalıştı. İstanbul Belediyesi Neşriyat Müdürlüğünde uzun süre yöneticilik yapan Ziyaoğlu, 20'ye yakın kitap yazdı. Almanca ve Fransızca bilen Ziyaoğlu, İstanbul İstatistik Yıllığını genişletmiş ve Fransızca kolonlar açtırarak yıllığın Lahey İstatistikler Enstitüsü'ne kabulünü sağlamıştı. Kitaplarından bazıları: “İstanbul'un ilk Belediye Başkanı Hızırbey Çelebi", "İstanbul Kadıları ve Şehreminleri Tarihi", "Yorumlu İstanbul Kütüğü", “Beyoğlu: 21. Yüzyıl Yaklaşırken”, “Orta Şark’tan Röportajlar”, “Edirne Savunması Günleri”,” Sofra ve Salon Bilgileri”…

Doğum tarihi: 1906, İstanbul

Ölüm tarihi ve yeri: 16 Aralık 2002, İstanbul


© 2018 Sosyaledebiyat.com

  • SE Facebook
  • SE Twitter
  • SE Instagram
  • SE - Youtube