EŞEKLİ KÜTÜPHANECİ



Ölüm yıl dönümünde Sayın Mustafa Güzelgöz'ü saygıyla anıyoruz.


Mustafa Güzelgöz diğer adıyla Eşekli Kütüphaneci. Kütüphaneyi halkın ayağına götürmek düşüncesi ile Ürgüp seyyar kütüphanesinin yedi katır ve üç atı ile yöredeki 36 köye hizmet götürmüştür. Mustafa Güzelgöz, 1921 yılında Ürgüp’te doğdu. Mustafa Güzelgöz, çalışmak için gittiği İstanbul yılları ve 2. Dünya Savaşı nedeniyle 3.5 yıl süren askerliğinin ardından, 23 yaşında idealist bir kütüphane memuru olarak Ürgüp Tahsin Ağa Kütüphanesinde çalışmaya başladı. Bekçi olarak atandığı kütüphanede, sadece kitaplara bekçilik yapmak yerine onları halka okutma derdine de düştü.


Güzelgöz işe Ürgüp Tahsin Ağa kütüphanesinin rutubetli ve tozlu odalarına kaldırılan kitapları gün yüzüne çıkararak başlar. Bununla da yetinmeyerek, çevresine yazdığı mektuplarla kitap bağışı isteyen Güzelgöz’ün bu çabaları sonuç verir ve kütüphane kurulur. Ancak kütüphane ilgi görmez. Bunun üzerine Mustafa Güzelgöz, “Madem halk gelmiyor, ben kütüphaneyi ayaklarına götürürüm” düşüncesiyle seyyar kütüphane fikrini hayata geçirir. Hazırlattığı kitap sandıklarını eşeklere yükleyen Mustafa Güzelgöz, yollara düşer. Kitapları, eşek, katır ve atlar marifetiyle 36 köye ulaştıran Güzelgöz önce yadırganır. Hatta kendisi ile dalga geçilir. Ancak Güzelgöz yılmaz ve seyyar kütüphaneciliğe devam eder.


Bir süre sonra adı “eşekli kütüphaneciye” çıkan Mustafa Güzelgöz’ün dağıttığı kitapları köylüler okur ve 15 gün sonra geldiğinde iade ederek yenisini alır. Ancak Güzelgöz için sorun devam etmektedir. Çünkü kitaplara sadece erkekler ilgi gösterir. Nedeninin kitapları dağıttığı ve erkeklerin ilgisini çekmek için radyo koyduğu kahvehaneye kadınların gelmemesi olduğunu tespit eder. Çok geçmeden Güzelgöz bunun da çaresini bulur ve kütüphanenin kapalı olduğu Salı günlerini kadınlara ayırır. Kadınların ilgisini çekebilmek için de yardımlarla aldığı dikiş makinelerini kütüphanelere yerleştirir.


Mustafa Güzelgöz’ün bu çabaları sonuç vermeye başlamıştır artık. Köylülerin kitap okuma alışkanlığı oluşmuş, hatta kitap seçimleri iyiden iyiye gelişmiştir. Karain Köyünde Balzac’ın klasikleri bile okunmaya başlamıştır. Güzelgöz, sadece eşekli kütüphaneleriyle kitap okuma alışkanlığını sağlamakla kalmamış, yöresinde kültürel alanda birçok yeniliğe de öncülük etmiştir. Folklor ve bando çalışmaları, ilk sinema gösterimi ve fotoğrafçılık çalışmaları, spor teşkilatı ve köy gazetesi bunlardan sadece bir kaçıdır.


Güzelgöz, sosyal ve kültürel etkinliklere öncülük etmenin yanı sıra yörenin ekonomik olarak kalkınması için de çalışmalarda bulunur. Çökek köylüsünün ürettiği üzümü yok pahasına satmaktadır. Güzelgöz köylünün elindeki ürünü değerlendirebilmesi için köylüyü kooperatifçilik çalışmalarına yöneltir. Çalışmalarıyla, “Amerikan Barış Gönüllüleri Derneğinin İnsanlığa Hizmet Ödülü”ne layık görülen Mustafa Güzelgöz’e ödülü ABD Devlet Başkanı John Kennedy tarafından verildi.


Güzelgöz’ün emekliye ayrılması ise hazindir. Görevi dışında işler yaptığı gerekçesiyle soruşturma geçiren Güzelgöz, 50 yaşındayken emekliliğe zorlanır ve emekli edilir. Kendisi için düzenlenen jübile ile Eşekli Kütüphaneci Mustafa Güzelgöz, zorunlu olarak 28 yıllık kütüphanecilik görevine veda eder. Sadece seyyar kütüphane değil, spor teşkilatı kurulması, köy gazetesi, folklor ve bando çalışmaları, ilk sinema gösterimi ve fotoğrafçılık çalışmaları gibi hizmetlerde de bulunan Güzelgöz, arkasında 12 kütüphane ve 85 bin cilt kitap bırakarak Nevşehir Devlet Hastanesinde tedavi görürken 18 Şubat 2005’te kalp yetmezliğinden ölmüştür.


1972 yılında emekli olan eşekli kütüphanecinin yaşam öyküsünü, yazar Fakir Baykurt, Eşekli Kütüphaneci adlı eserinde romanlaştırmıştır. Ayrıca yazar Ahmet Şerif İzgören "Süpermen Türk olsaydı Pelerinini Annesi bağlardı" adlı kitabının girişimcilik bölümünde Mustafa Güzelgöz'ün hikayesini anlatmaktadır. Anfora Yayınları’ndan Aydın İleri’nin kaleme aldığı “Eşekle Gelen Aydınlık” isimli kitap da Mustafa Bey’in saygıdeğer hayatını anlatıyor ve kitaba bir VCD’yle Tayfun Talipoğlu’nun belgeseli de eşlik ediyor. 2012 yılında Eray Okkan tarafından yapılan heykeli Maltepe Üniversitesinin Eğitim ve Fen Edebiyat Fakültesinin girişine dikildi. Umarız bu ilham veren hayat, Türkiye’de geri kalmışlığın tarihi içinde umut ışığı olarak yanmaya devam eder.

Doğum tarihi: 1921, Ürgüp

Ölüm tarihi ve yeri: 18 Şubat 2005, Nevşehir

© 2018 Sosyaledebiyat.com

  • SE Facebook
  • SE Twitter
  • SE Instagram
  • SE - Youtube